Column 'Groeten uit Berbroek' - Columns 370 t.e.m. 379

379. Ostia (dinsdag 12 augustus 2008)

Opgedragen aan Elifaz de Temeniet, Bildad de Soehiet en Zofar de Naämathiet!

O.
Hoera!
Mijn geheugen werkt weer
Net zoals de herinnering
Die zoet en vredig is
Deze dag...
Deze goeie dag.

S.
In de loge van je ziel
Reflecteer ik mijn liefde
Eeuwig en waarachtig
Zonder leugens (naar Augustinus)
En oprecht (naar mijn hart)
    Ik vrij je neer
    Met al mijn mannelijkheid
    Nieuwe woorden
    Met de stilte uit de ruimte
Diep in je tempel
Blijf ik staan
En bewonder de pracht
In de schittering van onze liefde

T.
Jong en oud
Zij met een zwart kleed
En een kruk
Hij grijs en vlot vijfenvijftig
    Op de openbare weg
    Van Ostia Antica
    Tongkussen zij elkaar
Pijnbomen schaduwen
Hij, professor-classicus
Zij, Italiaans-Latijn
Prachtig hoe twee generatielongen
Mekaar hier zuurstof geven

I.
En zo schrijdt de dag ten einde
Het is bijna negentien uur
De geprivilegieerde stranden sluiten
En het gente di mare
Slentert via sluipwegen
Weer naar huis
Alsof het strand
En de zee
Altijd al van iedereen geweest is

A.
Ik mag niet klagen
Denken en schrijven
Reizen en consumeren
Worden me niet verboden
    In Rome bezoek ik Ostia Antica
    En spuw mijn gal leeg
    Op de twee rijksten der aarde
    Evenveel geld als de 45 armste landen samen
Wat een verschrikkelijke schande
Ik kan kotsen waar ik zit
Huilen van ellende dat het zo is
Er een onthutsend gedicht over schrijven
Maar ik denk maar verder, schrijf maar en lees maar
Gedraag me zoals een ervaren steppewolf
En grijnslach naar mijn goeie vriend Willem E.
Met zijn "Regels zijn voor onnozelaars"

Appendix
STRAFFE TOEBAK
Ostia Antica
HET CIJFER
In 2007 hadden de twee rijkste mensen ter wereld meer geld dan het bbp van de 45 armste landen bij elkaar.
UITGESPROKEN
"Van de duizenden ervaringen die we opdoen, brengen we er hoogstens één ter sprake. Onder al die verzwegen ervaringen zitten ook die verborgen welke ons leven ongemerkt zijn vorm, zijn kleur en zijn melodie geven." Amadeu Inácio de Almeida Prado


378. Augustuspoëzie (dinsdag 5 augustus 2008)

1.
Als ik je neervlei,
Lieve schat
En ik je benen
Zoals een giraf bij het drinken
En ik leg mijn hoofd
Op je kussen van moederlijkheid
Mijn tong
Likkend aan je nectar
Onze handen in mekaar
Verstrengeld
Durf jij dan nog denken
Dat we mensen zijn?

2.
Zeven uur
Wat doe je met je leven
Bijna vijftig
Weet ik het plots niet meer
Zoals vogels vliegen
Kersen groeien
Gras buigt
    Heeft het nog zin
    Is alles al voldoende herhaald
    Nietzscheaans
Da capo, da capo
Of bereiden we ons voor
Op de eeuwigheid
En de rust
De eeuwige rust

3.
Zes uur
Porno aan de hemel
Wit-blauw
Met schrale lapjes wolk
Alles kan je zien
Alleen niet ver genoeg

4.
En toen de zon de laatste roze trui
zonder mouwen en diep uitgesneden
smolt tot een prachtige roze roos
trok de maan extra hard aan de aarde
en de roos schrikte met haar schelpblaadjes
tot een bolletje en rolde verder
door het onvoorspelbare leven

5.
Rare tijden
Zijn het, rare tijden
Gekke tijden
Is dat zo
Andere tijden dan
Altijd nieuw
Dag na dag
Uur na uur
Niet eeuwig lang
Verder

6.
Aan de rand van dit bos
Met aan de linkerboord
Een uitgedroogd beekje
En iets verderop braak land
    Zag ik mijn vader niet
    Het was een schim die
    Dagelijks ging werken
    En zondags groenten kweekte
Nu hij overleden is
Zie ik hem veel beter
In dit bos
Waar dennenappels
Wortels schieten

7.
Ik ben zo trouw
Als witte duiven
Maar wil toch als een steppewolf
De wijde natuur verkennen
En met echte vrouwen flaneren
Zoals in Brave New World
    Maar in de maatschappij
    Is het zoals in de politiek
    Veel aspiraties en mooie beloftes
    Maar nooit een antwoord
    Op vrij leven
Maar verder is niemand
Méér in mij geïnteresseerd
Dan ikzelf
Ad infinitum

Appendix
STRAFFE TOEBAK
Duitse toeristen in het buitenland geven in totaal meer geld uit dan welk ander volk - zelfs als Amerikanen en Chinezen worden meegerekend. Als per persoon wordt gerekend, geven toeristen uit Singapore het meest uit, gevolgd door die uit Hongkong, Noorwegen, Oostenrijk en België. (Bron: National Geographic, 2008)
HET CIJFER
In 2005 werd 465 miljard euro besteed aan buitenlandse reizen. Zeventig landen verdienen per jaar bijna zevenhonderd miljoen euro aan buitenlandse bezoekers. (Bron: National Geographic, 2008)
UITGESPROKEN
"De aarde bestaat nu al iets meer dan een miljard jaar. Wat betreft de vraag hoe zij aan haar einde zal komen adviseer ik: wacht maar af!" Albert Einstein


377. Zomerkwis (dinsdag 29 juli 2008)

De volgende vier fragmenten komen uit vier verschillende boeken, alle absolute wereldliteratuur! Wie erin slaagt de vier titels én de vier corresponderende schrijvers van de werken af te leiden aan de hand van de volgende fragmenten, maakt kans op een van de vier boeken. Stuur de oplossingen op een briefje - Ja, het moet via een briefje, anders is de deelname NIET geldig - naar Leopold Laarmans, Grotestraat 129, 3540 Herk-de-Stad. Deadline: 9 augustus 2008. Veel succes!

Fragment1
(...) 'Het gaat niet,' zei ik, 'ik moet naar de hel, maar een kus van je wil ik wel hebben.' De rode mond onder het masker naderde mij, en pas tijdens het kussen bemerkte ik dat het Maria was. Stevig sloot ik haar in mijn armen, als een rijpe roos in de zomer bloeide haar volle mond. En nu dansten wij ook al, de lippen nog op elkaar, wij dansten voorbij Pablo, die verliefd over zijn lieflijk huilende toeter gebogen zat, stralend en half afwezig keken zijn mooie dierenogen naar ons. Maar voor wij twintig passen hadden kunnen dansen, brak de muziek af, tegen mijn zin liet ik Maria los. 'Graag had ik nog eens met je gedanst,' zei ik, dronken van haar warmte,' loop een paar passen met me mee Maria, ik ben verliefd op je mooie arm, laat ik hem nog een ogenblikje vasthouden! Maar Hermine heeft mij geroepen. Zij is in de hel!' (...)

Fragment2
(...) De veronderstelling dat Remedios de Schone over dodelijke krachten beschikte, werd nu gestemd door vier onweerlegbare feiten. Al beweerden sommige grootschreeuwers dat het best de moeite waard zou zijn om je leven te geven voor één liefdesnacht met zo'n verbijsterende vrouw, toch was het een feit dat niemand zijn best deed om dat te bereiken. Misschien was er niet méér voor nodig - niet alleen om haar te temmen maar ook om haar gevaren te bezweren - dan een oeroud en eenvoudig gevoel als doodgewone liefde; maar dat was het enige wat bij niemand opkwam. Úrsula trok zich niets meer van het meisje aan. In vroeger tijden, toen ze nog niet had afgezien van haar voornemen om haar voor de wereld te behoeden, had ze haar best gedaan het meisje te interesseren voor de meest elementaire huishoudelijke zaken. (...)

Fragment3
(...) Ze sliepen waar het uitkwam, zonder zich om meer comfort te bekommeren dan elkanders schoot, een enkele keer was het enige dak boven hun hoofd het firmament, het immense zwarte oog van God, bespikkeld met de lichten die de gestolde weerkaatsing vormen van de blikken der mensen die door de generaties heen naar de hemel hebben gestaard, terwijl ze duizend vragen stelden aan de stilte en luisterden naar het enige antwoord dat de stilte geeft. Later, wanneer zij alleen is op de wereld, zal Maria van Magdala willen terugdenken aan deze dagen en nachten, en iedere keer zal zij moeten vechten om haar herinneringen te verdedigen tegen de aanvallen van verdriet en verbittering, alsof ze een liefdeseiland beschermt dat bestookt wordt door een ruwe zee en haar monsters. Die tijd is al niet ver meer, maar kijkend naar de aarde en de hemel zijn de tekenen daarvan niet te onderscheiden, het is als een vogel die vrij door het luchtruim vliegt en de snelle valk niet merkt die met zijn klauwen vooruitgestoken als een steen omlaagvalt. (...)

Fragment4
(...) Onder de aanzwellende vloed zag hij de wriemelende wieren loom oprijzen en met onwillige armen zwaaien, hun rokjes optrekken, in lispelend water verlegen hun zilveren blaadjes zwaaien en omdraaien. Dag na dag, nacht na nacht, opgetild, overstroomd en weer losgelaten. Heer, zij zijn moede en als je ze toefluistert, zuchten ze. Sint-Ambrosius hoorde het, het zuchten van bladeren en baren, die wachtten, de volheid van hun tijd afwachten, diebus ac noctibus iniurias patiens ingemiscit. Doelloos vergaard, tevergeefs weer losgelaten, wegvloeiend, terugkerend: weefgetouw van de maan. Moede ook voor het oog van minnaars, wufte mannen, een naakte vrouw glanzend in haar paleizen, zo haalt zij een net vol wateren op. Vijf vaam diep daar. Vijf vadem diep uw vader rust. Om één uur, zei hij. Drenkeling gevonden. Hoogwater bij de plaat van Dublin. Drijft los drijvend gruis voor zich uit, waaierscholen vissen, bizarre schelpen. Een lijk dat zoutwit uit de onderstroom opduikt, landwaarts dobbert hobbeldehop een dolfijn. Daar is hij. Vlug aan de haak. Trekken. Al zonk hij diep onder de watervloer. Wij hebben hem. Zachtjes aan. (...)

Appendix
STRAFFE TOEBAK
Japan heeft van alle landen de grootste levensverwachting. Swaziland staat aan het andere uiteinde van het spectrum en kampt met armoede, ziekte en geweld. Ongelijkheid in toegang tot gezondheidszorg leidt tot grote verschillen tussen landen. (Bron: National Geographic, 2008)
HET CIJFER
Australiërs zitten langer op school - gemiddeld bijna 21 jaar - dan kinderen in welk ander land ook. Maar alleen basisonderwijs kan een land al veel hoger scoren op de geluksindex. En wereldwijd moeten honderden miljoenen zelfs dat ontberen! (Bron: National Geographic, 2008)
UITGESPROKEN
"Lichaam en ziel zijn niet twee verschillende dingen, maar slechts twee verschillende manieren om hetzelfde feit waar te nemen. Evenzo zijn natuurkunde en psychologie slechts twee verschillende pogingen om onze ervaringen via systematisch denken met elkaar te verbinden." Albert Einstein


376. Nationale Feestdag (dinsdag 22 juli 2008)

Maandag 21 juli 2008. Het kon geen beter weer zijn op de Nationale Feestdag van king Albert II en zijn blonde Italiaanse madam waarmee naar verluidt de Franse charmezanger Salvator Adamo nog mee gestoeid zou hebben. Samen met de Spaanse Fabiola en Vlaamse prins Filip en Waalse prinses Mathilde keken ze God recht in de ogen. King en Italian lady lieten het niet aan hun hart komen in de kille Brusselse Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal en wiegden op de pessimistische tonen van de Heer, lees Kardinaal Danneels - zijn emeritaat is in Rome nog niet aanvaard! - , het al té traditionele Te Deum. Het hele koningshuis zat trouwens her en der in een of ander huis van God in België te lanterfanten. Nationale Feestdag, weet je wel. Prinsen en prinsessen waren onder meer uitgezwermd naar Bruges et Namur. Prins Laurent natuurlijk naar Namur. Bij de Walen. Daar is hij vrijer dan in Vlaanderen. Minder wetten, minder regels, laisser faire, laisser passer. Na de hoogmis ging hij dan ook meteen kanovaren in Durbuy. Hij natuurlijk voorin, Claire achterin zodat ze de spatten recht in haar gezicht kreeg. Hahaha! En even later stoeide de prins in te grote rubberlaarzen in de dichte bossen van de echte Ardennen, in Saint-Hubert, op jacht naar everzwijnen en wezenloze reetjes! Bij God! Hij schoot er geen een. Daarop at hij truffels en dronk pinot gris l' Ardennais van de druivelaars aan de Ourthe. Daarna reed hij een snel toertje over het circuit de Spa-Francorchamps en belde toen de Waalse numero uno Elio Di Rupo dat het goed was prins te zijn. Vooral in Wallonië. Astrid en manlief deden het wat stiller aan en buitenechtelijke dochter Delphine Boël maakte nog maar eens een Belgische vlag van papier-mâché, deze keer met een penis in erectie erop die klaarkomt. Ter herinnering: Delphine kreeg de achternaam Boël naar de wettige echtgenoot van Sybille barones de Selys-Longchamps, de industrieel Jacques Boël. In latere interviews zou Delphine zeggen dat die geheime relatie geduurd heeft van 1966 tot 1984, en dat prins Albert bereid was te scheiden van zijn vrouw, prinses - nu koningin - Paola om met Sybille en hun dochter in ballingschap te gaan leven. Het is me wat met dat Belgisch-Duits-Spaans-Italiaans koningshuis in België. Als ik maar één fractie zou gedaan hebben wat die koningen, koninginnen, prinsen en prinsessen uitspookten tijdens hun rijkelijk leven, dan zou ik thuis, noch in mijn geboortedorp noch in de trendy provincie Limburg ooit nog een voet mogen binnenzetten. Zeker weten. Ik zou verbannen worden zoals de kleine Bonaparte naar het eilandje Sint-Helena in de Atlantische oceaan, zonder hoop weliswaar om terug te keren als emperor van wat dan ook. Maar neen, dit soort hoge adellijken mogen alles. Werkelijk alles. Ook de armen diep in de ogen kijken en dan zelf voor miljoenen euro's decadente vakanties vieren met militaire vliegtuigen. Op de koop toe moeten we al die vunzigheid dan ook nog meemaken in nieuwsflashes en krantenberichten! Het is cynisme tot de elfendertigste macht dat de plechtige viering met een Te Deum plaatsvindt in een huis van God. En dat vooral oude christelijke plebejers met hun driekleurenvlagjes staan te wuiven naar king, queen en parasiterend gevolg. Mensen toch, - diegenen vanaf één hersencel meer dan een varken - word wakker! en kijk in de spiegel van je ziel. Kijk en zie jezelf? Kijk en zie de wereld? Bevrijd je van sprookjes. Bevrijd je geest van de eeuwenlange conditionering voor God en Vaderland! Van de dogma's! Van de schijnwerkelijkheid! Lees eens een boek. Ja, dat mag een strip zijn van Asterix! Bijvoorbeeld met 'Het Romeinse lusthof' kom je al een heel eind.

Ja, het is me wat op deze laatste Nationale Feestdag van België. Dat denken althans een hele hoop mensen die maandag 21 juli samentroepten in Brussel. The show must go on. Hele schare buitenlandse journalisten verzameld in Brussel om verslag uit te brengen van deze lamentabele viering. En wat doen de heren en dames politici. Het Federaal Parlement openstellen? Sommige Vlaamse politici zijn geen haar beter dan Radovan Karadzic van voormalig Joegoslavië. Toch niet in gedachten! Sommigen willen maar al te graag alleen verder met het stadsstaatje Vlaanderen. En sommige Waalse politici blijven denken dat zij de Derde Wereldlandgemeenschap van België zijn en dus in alle opzichten en op alle niveaus financiële hulp moeten blijven krijgen. Brussel? Dat is mini-Europa. So what? Dat Straatsburg het annexeert. Of Europa zelf! Who cares? Bloso met zijn Gordeloefeningen? Politieke lef? Politieke moed? Politieke compromissen? Zoals in de tijd van Willy Claes en Paul Vanden Boeynants? Ja, ze hadden hun kleine kantjes, maar ze bestuurden wel een land. En een woord was een woord! Pff, wie Hugo de Ridder gelezen heeft, van zijn Keien van de Wetstraat tot Geen winnaars in de Wetstraat, weet dat het beroep van politieker verdoemd is. In de 21ste eeuw meer dan ooit. En het wordt nog véél erger want de Geenstijlgeneratie komt eraan. Is er nog hoop? Wie het vergeten boek 'Aspecten van de Belgische kunst na '45' van prof. dr. Willem Elias leest, mag het zeggen.

Intussen trokken op deze pruilerige Nationale Feestdag mercantiele helden Brussel in met karretjes frietkramen en geile hotdogs. Ze spoten er wellustig in drie kleuren pikante mosterd op terwijl de rookspuitende vliegtuigjes over het Brusselse paleis vlogen. Dove Fabiola zong tijdens die scheervlucht heel hard de Brabançonne en wees met haar trillende vingertje naar Leterme I die de lippen stijf op mekaar hield. Op de Grote Markt dreigden bedelaars zichzelf met kasseien te bekogelen als ze geen eeuwenlange uitkering kregen zoals de prinsen en prinsessen. Zonder er iets voor terug te doen! Asielzoekers stonden op het stadhuis en dreigden er af te springen als ze geen valscherm met de tricolor kregen. En zo ging dat maar verder. L'union fait la force. Gelukkig is België ook fantastisch. En gelukkig gaf op een goeie dag Lou Van Beirendonck en Lieven Verbrugge het boek 'Belgen zijn fantastisch' uit. Geen geleerddoenerij maar de innovatieve Belgen netjes op een rij. Daar zijn geen koningen of prinsen bij. Maar mensen die met hoofd, handen en voeten werken om het verschil te maken in deze Olympische Wereld. Van Stijn Helsen tot Muriel Sarkany. Of wat dacht u...?

Intussen was de hele koninklijke familie samengekomen op een barbecue van het Fort van Eben-Emael aan de grens van Limburg en Wallonië. Er stond een Amerikaanse Shuttle klaar om ze hic et nunc in veiligheid te brengen mocht dat nodig zijn. Je weet maar nooit wie zo'n vestiging meteen wil innemen.

Appendix
STRAFFE TOEBAK
Hoeveel bedraagt uw Body Mass Index of BMI. Deze index, in de vakliteratuur hier en daar nog Quételet-index genoemd, is een manier om te bepalen of iemand overgewicht heeft en wordt berekend door het gewicht van een persoon te delen door het kwadraat van zijn lengte. Het principe werd in 1870 bedacht door de Belgische wiskundige Adolphe Quételet (1796-1874), ook wel eens de vader van de moderne statistiek genoemd.
HET CIJFER
Jacques Brel wordt in 1974 in Brussel geopereerd. Longkanker! Hij verlaat Europa met zijn zeilboot, steekt de Stille Oceaan over naar Polynesië en vestigt zich met zijn vriendin op het eiland Hiva Oa in de Markiezenarchipel. Twee jaar later keert hij naar Parijs terug om er zijn laatste album op te nemen: op de releasedag worden er 650.000 exemplaren van verkocht en daarna in totaal meer dan twee miljoen. Maar de longkanker krijgt de bovenhand en Brel overlijdt in 1978 in een ziekenhuis in Bobigny, een Parijse voorstad. Zijn lichaam wordt begraven naast het graf van Paul Gaugin op de Markiezen.
UITGESPROKEN
"Mensen lachen of komen in opstand, gewoon omdat iets 'anders' is. Ik weet nog heel goed dat ik tot in de derde Latijnse een korte broek droeg. Ineens ging ik naar school met een lange broek en iedereen lachte mij uit." Kunstpaus en Belg Jan Hoet, geboren in 1936.


375. Anthropos (dinsdag 15 juli 2008)

Onlangs vroeg mijn zoon van tien jaar, Papa, wat is een antropoloog? Ik keek hem aan en antwoordde, Een antropoloog is iemand die de antropologie beoefent. Dank je papa, zei hij braaf. Hij keek naar alle mensen die op de markt apenstreken stonden uit te halen en vroeg toen, Papa, wat is antropologie? Ik zette me schrap en gaf hem het volgende bescheid, Antropologie is een woord dat uit twee delen bestaat, elk van Griekse afkomst, of anthropos wat mens betekent, en logos wat woord, rede, discours, denken en zeggen kan betekenen. Ah, zei hij toen, mijn kleine pagadder van tien, Dan is antropologie dus het denken over de mens. En papa, vervolgde hij deze keer zonder te kijken naar de marktperikelen van Jan Pet en Mie Fluit, Vindt de antropologie zowel plaats in de biologie als in de psychologie? Ik klopte hem welgemutst op zijn rug en knikte tevreden, Er is ook de culturele antropologie, de vroegere etnologie of volkenkunde zo je wil. En er is natuurlijk de antropologie in de filosofie. Mijn zoon lachte, Maar natuurlijk papa, het gaat hier ook niet over de filosofie van de 21ste eeuw, maar om beelden van de mens, dus om dat deel van de filosofie dat wijsgerige antropologie wordt genoemd. Klopt?, straalde hij van geluk. Ik bestelde daarop nog twee glaasjes prosecco light en een kommetje grijze garnalen. Is dat niet al te decadent, papa, wilde hij weten. Ik zei, Ach zoon, de mens heeft al duizenden jaren lang leren leven met nepgoden en andere kosmologische onzin, de Romeinen en de hedendaagse ultra-decadentie, de laatste Katharen en de nieuwe Chinezen, de ziekenkasvakanties aan zee en de Bongoreizen van vijfduizend euro, Mozart en Eddy Wally, so what! Ik mis Ernst Cassirer (1874-1945, L.L.) greep hij zijn glas vast, Hij die de mens heeft gedefinieerd als het symbolische dier, animal symbolicum. Terwijl we elkaar diep in de ogen keken en de glazen lieten spreken, knikte ik die middag voor een tweede keer en bekende op mijn beurt, En ik mis de jezuïetenpater Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955, L.L.) die in de jaren zestig van vorige eeuw furore maakte met boeken als L'avenir de l'homme. Zijn boeken bevatten een visioen waarin alles convergeert naar het eschatologisch-utopisch punt Omega, naar een uiteindelijke harmonie. Ik hoor het je graag vertellen, papa, dronk mijn tienjarige zoon zijn glas in een keer leeg. Krijg ik nog een glaasje, probeerde hij. De grijze garnalen hoef ik niet per se, en hij gooide er een aantal op de straat die gretig door enkele voorbijgangers werden opgeraapt. Zie je dat, papa, keek hij naar de sukkelaars die de arme garnaaltjes met zand en stof binnenschrokten alsof de zee ze met miljarden kan baren. Daarna nestelden de plebejers zich zoals verschrikkelijke poedels met verwijfde krulharen op de stoep, pal voor het zonnige terras. Geef ze maar niets meer, adviseerde ik hem. Straks bijten ze je nog en je weet dat zo'n rurale beet nooit meer geneest. Ach, haalde hij zijn schouders op, Wie zet zijn tanden in een kind? Ik verzekerde hem dat het rare tijden waren en dat de opmars van plomperds en plebs definitief was ingezet en niemand kon voorspellen welke vergeten toekomst aan de orde was. Papa, probeerde hij weer, Is het leven een grap? Een grap, herhaalde ik zijn vraag laconiek. Wittgenstein heeft eens gezegd dat een filosofenboek helemaal uit grappen kan bestaan. En dat is ook zo. Doodgewoon omdat het leven helemaal uit grappen bestaat. Er zijn grappen die direct zichtbaar zijn, er zijn gewichtige grappen en er zijn ook grappen die pas na de noen zichtbaar worden of zeg maar gerust wanneer de uil van Minerva uitvliegt. Wie dan het landschap, de krijsende mensen, de jandoedels door het leven ziet rennen, krijgt een beeld van de grap waarnaar hij kijkt. Mijn zoon keek me aan alsof ik kerkLatijn sprak. Papa, onderbrak hij me, Dulce est desipere in loco! Ja, glimlachte ik, het is inderdaad heerlijk op zijn tijd eens dwaas te doen. Van Horatius, papa, stak hij zijn vinger in de lucht. Ach, relativeerde ik mijn grappenfilosofie, Soms denk ik echt dat het leven zoals wij het op aarde ervaren een metafoor is van wat wij echt denken te zijn of te doen. Zo denken we op de aarde hogere wezens te zijn, maar we kunnen ons in geen enkel opzicht meten met het dierenrijk. Zelfs wanneer we een vetgemest ossenhaasje eten met mes en vork zijn we nog erger dan een hyena die het hart uit een gevelde gazelle rukt en wild morst met het warme bloed. Waarom? De hyena heeft honger terwijl wij veelal vreten en zuipen uit decadentie. Wat daar zo grappig aan is? Ik heb op National Geographic nog geen enkele hyena met uitgezakte pens gezien, maar in het andere geval davert in volle zomer de zeedijk onder menselijk overtollig vetgeweld. Maar ook de geest krijgt klappen te verwerken. Heel wat dierensoorten sterven uit omdat ze verplicht worden hun banden met Moeder Aarde door te knippen. Het fenomeen mens evolueert echter onder het mom zijn banden met Moeder Aarde niet meer nodig te hebben. De generatie die vandaag nog vijf jaar moet worden, denkt waarschijnlijk dat frietjes aan de bomen groeien en dat eieren gemaakt worden in de kalkfabrieken van de Voerstreek. Zo goed als alle mensen hebben hun banden met Moeder Aarde doorgeknipt en beginnen te zweven zoals alleen de Griekse goden dat konden. Enkele mensen weten alleen nog dat aardolie uit de gore diepten van de aarde wordt opgepompt, maar verder kijken ze alleen nog naar de sterren als enige richting van hun leven. En toen stak mijn zoon de laatste grijze garnaal in zijn mond. Lekker, verzekerde hij me. Ook de prosecco light is op, trok hij zijn mondhoeken omhoog. Dus! Zullen we dan maar, resumeerde ik de situatie op het utopische terras. En zo gingen wij zeg. Ik sloeg een arm om zijn schouder terwijl mijn vingers friemelden in zijn haar. Ik hou van je, zei ik. Ik ook van jou, papa, stapte hij flink door. Papa, onderbrak hij onze wandeling naar de auto, Dies irae, dies illa? Ik weet het niet, trok ik mijn wenkbrauwen omhoog. De dag van toorn, die vreselijke dag, zal wellicht beginnen als een hymne, tijdens een requiemmis, of op een wervelend terrasje ergens in Hasselt. Zoonlief, in het leven, het dagelijkse leven, kan je het zo gek niet bedenken of het gebeurt! Ik gooide hem een welgemeend knipoog toe. We stapten in de auto en reden weg. Waarschijnlijk naar huis. Maar waar is thuis als gedachten als primitieve tekeningen in je hoofd spoken? Als de tekening van het leven een labyrint is waarin mensen leven, ook ik en mijn zoon.

Appendix
STRAFFE TOEBAK
Elk jaar komen in de hindoetempel van Tirumala (India) ruim twintig miljoen mensen op bedevaart. Een groot deel daarvan laat zich kaal scheren en offert zijn haar aan de God Venkateswara als dank voor een genezing of de geboorte van een kind. De tempel verkoopt het haar vervolgens aan westerse bedrijven die er haarstrengen en pruiken van maken. In 2004 verdiende de tempel er 5,6 miljoen dollar mee. Ze investeren dit geld in het leveren van gratis maaltijden, logement en medische zorgen. Over heel India gaat het om een markt van 80 miljoen dollar. [Bron: Vacature, zaterdag 12 juli 2008]
HET CIJFER
De Nederlandse koninklijke familie kost de staat ruim 113 miljoen euro. Daarmee is Beatrix en haar familie veruit de duurste van de Europese monarchieën. België met king Albert II zit met 13 miljoen euro in de middenmoot. Spanje is in vergelijking met de andere monarchieën in Europa het minst gul met dotaties. Voor dit jaar is er een bedrag van 8,6 miljoen euro voorzien in de staatsbegroting als krediet van het koninklijk huis. [Bron: De Morgen, zaterdag 12 juli 2008]
UITGESPROKEN
"Bij het kunstenaarsschap gaat het om de leefwijze, omdat je namelijk elke dag kunt beslissen wat je doet," Bruce Nauman, conceptuele kunstenaar.


374. Levenskunst (dinsdag 8 juli 2008)

Geen zelfverwijt zonder kennis van zichzelf, van wat men is als persoon en als mens. Wie tot zelfkennis wil komen, moet op zoek gaan naar de waarheid, zijn eigen waarheid. In de eis van die zelfkennis klinkt het memento mori of vrij vertaald, bedenk dat je maar een mens bent en dat je eens moet sterven. In de kennismaking van dat zelfbewustzijn, graaf je diep in de macrokosmos en microkosmos en ontdek je magie en alchemie. Dat moet zo. Anders ontdek je nooit de verborgen taal van symbolen. Dat is nodig om in extase ontdekkingen te doen die achteraf altijd teleurstellingen zullen zijn want geneeskunde blijkt geneeskunde van kwakzalvers te zijn en verlichting en romantiek lei(ij)den tot Weltschmerz. Altijd! Anders kan er geen sprake zijn van zelfkennis!

Het lijkt wel een complot in de hemel dat je altijd dolende bent, zult zijn, altijd zal blijven. Het kwaad, demonie en uitgesproken radicaal kwaad liggen daarvoor genoeg op de loer, op elke hoek van de weg die je bewandelt, op zoek naar waarheid of waarachtigheid. Permanent word je verleid om liever Mefistofeles als bondgenoot te kiezen dan wel de frêle goedheid die elke mens pretendeert te hebben. Pretenderen. Je kent dat woord? Een overgankelijk werkwoord en synoniem van staande houden, beweren, voorgeven, voorwenden... daarmee is genoeg gepredikt, zo lijkt me. Ik, Leopold Laarmans. Heel vaak kiest de mens voor de aandacht van het ogenblik. Het vluggertje in de erotische context, op korte termijn denken in de economische context en poen graaien in de politieke context. Het lei(ij)dt tot algehele verloedering en wie de Belgische politiek een beetje gevolgd heeft sinds Leterme I, weet waarover ik spreek. De mens, de verschrikkelijke mens, het beest in de mens verlangt altijd zo naar bruisend leven en kan dat blijkbaar niet anders dan door de duivel zelf te worden of alleszins de duivel als bondgenoot te kiezen. Hij is geen vriend. Niet en nooit. Hij is een bondgenoot van de gok!

Lijden aan liefde noem ik het. Nochtans geldt voor ieder versgeboren mens nil volentibus arduun, niets is moeilijk voor hen die willen, maar dat is meestal te veel gevraagd. Wie er alleen al aan denkt, wordt gek verklaard en prijst zichzelf uit de markt, wordt een rare, een moeilijke, ruraal uitschot van de maatschappij. Neen! Gemakkelijker is het van kroeg naar heksenkeuken te dolen. Vals te spelen en hoeren te ontmoeten, mee te heulen met de vijand en lekker niet rechtschapen zijn. Goed zijn is voor doetjes, liegen is een makkie en waar mensen geweldig in uitblinken: iemand helpen is vaak moeilijk, maar om iemand stokken in de wielen te steken, staan rijen jandoedels aan te schuiven. Ongehuwd zwanger, roddel en gerucht, het is schering en inslag bij ieder mens die graag wikt en weegt, de ene keer als de duivel, de andere keer als god, maar dit laatste echt maar als het hem goed uitkomt. Nochtans bestaat er zoiets als normen en waarden. Maar dat bestaat alleen bij de politie. Als ze je flitsen of wanneer ze je een alcoholtest laten doen. Dan gelden de zwaarste normen en de ergste waarden. Zij de duivel, jij de bondgenoot, maar geen vriend!

De macht van geld en schoonheid. Het hoeft geen betoog. Het is een adagium uit het vergeten verleden. Het is kortom nooit anders geweest. Het zit in de genen van de mensen. Rijk en arm. Schoon en lelijk. Elk keizerlijk paleis is ermee geplaveid, net zoals de hofnarren die er rondhuppelen. Vroeger uitgesproken in de vorm van intelligente mannetjes die de vorst met geestigheden moest vermaken en altijd getooid was met een slappe muts. Soms hing er een belletje aan. Vandaag zijn het mislukte advocaten die het tot politici hebben geschopt en samen met anderen een schare hofnarren vormen die niet alleen de vorst, maar zelfs het hele land vermaken. Hypocriete journalisten notuleren de belevenissen en brengen dagelijks de strapatsen in een editoriaal. Machten verstrengelen zich alzo tot één grote luchtbel. Een onbeschreven sfeer in het befaamde Sferenboek van Peter Sloterdijk. In de microsferologie of de macrosferologie. Dat laat ik het midden. Dat is dan maar mijn teken van arrogantie. Maar altijd: het is niet al goud dat blinkt. En dus is er hoop. Dat sprankeltje hoop waarover iedereen zo graag kletst. Misschien terecht, want de macht van papiergeld is beperkt. De filosofie van het papiergeld is bekend. En zo is de hoop op de verschijning van helden in het menselijke firmament terecht, maar weliswaar periodiek. De helden worden immers geïnstigeerd door Moeder Natuur en dat vergt tijd, want altijd is en blijft natura artis magistra, de natuur is de leermeester van de kunst!

En de scholen dan? Gepolitiseerde universiteiten? Leren zij onze kinderen dan niets? Voeden zij niet op? Helaas! Waanwijsheid maakt zich telkens weer meester van de student. Wat kan je anders meer verwachten van twintigers die meer gestuurd worden door testosteron of hormonen dan wel de vrije geest, het ontstaan van de aarde en de navelstreng die er ze mee verbindt. Maar weinigen willen zelfstandige mensen worden die dagelijks weer de zoektocht naar Ithaka ondernemen. Op zoek naar waarheid en zelfkennis, de hoogste golven trotserend en bij tegenslag of schipbreuk, verder zwemmend, de lippen schor van het binnenstromende zeewater. Welke jongere wil Ithaka nog zoeken? Of kennen. De weg over zee en golven nog be-lij-den? Zoals Augustinus zijn belijdenissen? In boekentempel Selexyz in de eeuwenoude Dominikanenkerk in het hart van Maastricht vroeg ik in mei van dit jaar aan een boekenjuffrouw van rond de vijfentwintig - zo schat ik - waar ik de heilzame boeken van Goethe kon vinden en weet je wat ze antwoordde? "Wie zegt u mijnheer?" Ik articuleerde mijn vraag "Waar vind ik de werken van Johann Wolfgang von Goethe?" Toen keek ze me diep in de ogen alsof ik een loopje met haar aan het nemen was en antwoordde dat ze nooit van Goethe gehoord had en dat die zeker niet in de winkel aanwezig was. De winkel, zei ze nadrukkelijk. Alsof deze kerk een ordinaire winkel kon zijn! Onthutst zochten mijn ogen toen hic et nunc naar het kruis van Christus en ik voelde me net als hem aan een paal genageld. Ik vond maar een beetje troost bij de gedachte dat dit vrouwelijk product dat me zopas toegesproken had, waarschijnlijk een reageerbuisbaby was die het in korte tijd geschopt had tot boekenverkenner!

Ik, Leopold Laarmans heb een groot plan. In een nieuw land. Ik word politiek leider. Maar een echte politieke leider, een man van de daad. Ik voer elk rechtschapen plan uit. Ik zal een rechtvaardige heerser zijn. En alles o sancta simplicitas, o heilige eenvoud. Ik, Leopold Laarmans, zal de eerste vrije mens op vrije grond zijn, in mijn vrije land. Van de huidige twee zielen in mijn borst zal ik er een doden. Onnavolgbaar zal ik dan streven naar het onmogelijke en als de voltooiing in zicht is, de kusten van Ithaka bereikt, dan zal ik als een leermeester niet sterven, want echte leermeesters sterven nooit!

Appendix
STRAFFE TOEBAK
In het noordoosten van Mexico is het zo droog dat ruim dertig zwarte beren de miljoenenstad Monterry in zijn getrokken op zoek naar voedsel en water. Ze vallen het vee aan, drinken uit zwembaden en verschaffen zich toegang tot woningen. Vermits de zwarte beren er een beschermde diersoort is, mag de politie ze enkel vangen en elders weer loslaten. [Bron: De Morgen van 5 juli 2008]
HET CIJFER
Het eenoudergezin is een van de snelst groeiende gezinstypes in Vlaanderen. Onder eenoudergezinnen verstaan we alleenstaande vaders en moeders die samenwonen met hun kinderen zonder een partner, en aan het hoofd staan van een gezin. Het aantal alleenstaande ouders in Vlaanderen nam tussen 1991 en 2003 met 34 procent toe. Anno 2008 telt Vlaanderen er 200.000! [Bron: Vacature van 5 juli 2008]
UITGESPROKEN
"Wat betekenen onze relaties en onze religieuze beleving nog, nu de wereld zo snel verandert en de tradities in de verdrukking komen," zei de Poolse cineast Krysztof Kieslowski (1941-1996).


373. Goethe besmeurd (dinsdag 1 juli 2008)

Dinsdagochtend 1 juli, 04.30 uur/ Mozart - Violin Concertos 1-5/ Weer: blauwe hemel, 18° - het is al licht/ ik zie versgemaaid gras en ruik de heerlijke groene zee van het platteland/ REFLECTIE IN LIEGE op een onbewaakt moment in mei 2008

Elise en Jasmien keuvelen gezellig na op het terrasje van L'Ecailler aan de Rue de Dominicains in Luik. Met ieder een koffie en een amaretto di saronno. De beautiful ladies zijn beiden rond de dertig - zo schat ik - en hebben al rijkelijk van het leven geproefd, zo te horen. Ze weten niet dat ik meegeniet van hun intieme conversatie en ook niet dat ik daarvoor vier koffies en drie amaro's zal moeten slurpen én zomaar ritsel in mijn boek van Goethe's 'Italiaanse reis'. Ach, het terras is ook zo klein.

Elise: Ik denk dat er een natuurwet bestaat of zeg maar een instinct dat universeel is en van alle tijden, zowel bij dieren als bij mensen, en dat ervoor zorgt dat ieder levend wezen zichzelf in stand houdt en vermijdt wat schadelijk voor hem is. Op de tweede plaats de liefde die een verwekker voelt voor wat hij heeft verwekt.
Jasmien (al slurpend aan haar koffie): Denk je echt dat de natuur dit heeft voorzien?
Elise (resoluut): Ja! Met het oog op het voortbestaan en de rol die elke opeenvolging speelt in het grote radarwerk. Het is dan ook niet zo verwonderlijk als omgekeerd dat de liefde van kinderen voor hun ouders minder groot is.
Jasmien (beetje verwonderd): Maar meen je dat Elise?
Elise: Aristoteles merkte reeds op dat als je een ander weldoet, je meer van hem houdt dan hij van jou en dat wie dank schuldig is minder liefheeft dan degene aan wie de dank verschuldigd is. Aristoteles beweerde zelfs dat elke handwerker meer van zijn werk houdt dan dit van hem zou houden als het gevoel had.
Jasmien (glimlacht): Die is goed. Ik hou zo van deze lekkere amaretto dat ik hem ineens zal opdrinken. Hij zal ervan houden, denk ik. Ach Elise, die Aristoteles zei maar wat Plato hem voorgekauwd heeft.
Elise (nipt ook aan haar amaretto): Drink jij maar, lieve zus, maar Aristoteles is een interessante filosoof die bovendien zijn eigen academie, het Lyceum, heeft gesticht. Jij hebt toch op het Lyceum gezeten?
Jasmien: Elise toch. Wat Aristoteles zegt, is natuurlijk waar. Dat komt omdat het leven ons lief is en het leven bestaat nu eenmaal uit geven en nemen, uit beweging en activiteit. Daarom leeft iedereen in zekere zin in zijn werk. Wie goed doet verricht een mooie, eervolle daad, wie ontvangt, verricht enkele een nuttige daad. Dus! Is het nuttige lang niet zo aantrekkelijk als het eervolle. Vandaar dit menselijke onderscheid.
Elise: Maar dat wil ik nu precies zeggen Jasmien! Een eervolle zaak is bestendig en duurzaam en verschaft wie hem verricht een blijvend gevoel en welbehagen. Een nuttige daad gaat gemakkelijk verloren en in rook op. De herinnering ervan is niet zo levendig en aangenaam. Je weet toch: wat ons het meest heeft gekost, is ons het dierbaarst en geven kost ons meer dan nemen.
Jasmien (geeft haar zus een por): Maar Eliseke toch, jij bent toch werkelijk de filosoof van de familie. Moest ons ma erbij zijn geweest, ze zou haar oren niet geloofd hebben.
Elise (kijkt plots naar mij): Haar ogen ook niet. Zie je die man daar 'niet' zitten lezen. Hij drinkt de ene koffie na de andere. Zou hij ons verstaan? Ma zou het hem alleszins gaan vragen zijn en hem met zijn dikke boek op zijn hoofd geklopt hebben.

Ik begon nu ook snel notities te maken in het boek. Keek naar de zwoele lucht alsof ik nadacht. Dit gedrag suste alleszins de mooie Elise. En nadat de zussen nog een derde amaretto hadden besteld, vroeg ik de ober maar eens een ijskoude amaro (Averna uit Caltanissetta). Hij lachte.

Jasmien (lacht hardop): Hahaha, jij droomt hardop lieve meid. En wat dan nog! Maar zeg eens Elise. Naast je zogezegde natuurlijke instinct is er hopelijk voor jou toch ook de rede waarmee wij mensen begiftigd zijn zodat wij niet slaafs als de dieren onderworpen zijn aan de wetten van de natuur! Klopt?
Elise (lacht): Natuurlijk zus, maar ik wou het even romantisch houden. Natuurlijk is er de rede zodat we uit vrije wil en met inzicht ons kunnen schikken naar de natuurwetten. De rede moet richting geven aan onze verlangens.
Jasmien (ernstig): Ik persoonlijk ben ongevoelig voor impulsen die ongecontroleerd, buiten het gezag van de rede, in me opkomen. Zo kan ik me niet inleven in de hartstocht waarmee pasgeboren kinderen worden omhelsd, want hun geest uit zich nog niet en ook fysiek hebben ze nog geen kenmerken waardoor je van hen kunt houden.
Elise (wenkbrauwen gefronst): Maar lieve zus, wat zeg je nu. Ik dacht dat jij precies heel graag baby's knuffelde.
Jasmien: No way! Een goed gedoseerde genegenheid voor hen zou moeten ontstaan en toenemen al naargelang wij hen beter leren kennen. Dan zouden wij, als ze het verdienen én de natuurlijke genegenheid samengaat met de rede, hen met een waarlijk moederlijke liefde moeten koesteren...
Elise: ...en als ze die onwaardig zijn?
Jasmien: ...moeten wij eveneens redelijk blijven, ook als dat tegen de drang van de natuur ingaat. Maar dikwijls gebeurt het omgekeerde en meestal worden we meer geroerd door getrappel, het spel en de guitigheden van onze kinderen dan door wat ze later doen als ze volwassen zijn. Alsof wij slechts van hen hielden voor ons eigen vermaak! Als van aapjes en niet van mensen.
Elise (nadat ze de lippen even op elkaar heeft geperst): Eigenlijk is het zo zuslief. Heel veel ouders zijn gul voor hun kinderen zolang ze klein zijn, maar beknibbelen als ze groot zijn op het geringste dat ze nodig hebben. Het lijkt wel of de afgunst ze gieriger en inhaliger jegens hen maakt.
Jasmien: Gelukkig is ma zo niet! Haar irriteert het niet dat we nog zo jong zijn, de wereld exploiteren en daar bovenop nog een spagaat kunnen doen.
Elise (giechelend): Misschien kan ma dat ook nog wel! Maar je hebt gelijk Jasmien. Mijns inziens is het wreed en onrechtvaardig als wij onze kinderen niet mee laten genieten van onze goederen en hun, zodra ze ertoe in staat zijn, geen medezeggenschap geven in onze talrijke ondernemingen.
Jasmien (glimlachend): Héél juist, zus. We moeten ons in zekere zin beperken en genoegen nemen met wat minder om hen in een gunstiger positie te brengen. Want daarvoor hebben we hen toch op de wereld gezet.
Elise (handen tegen haar voorhoofd): Brrr, ik heb het warm en het tolt een beetje in mijn hoofd.
Jasmien (glimlacht): Ik heb het je nog zo gezegd: drie amaretto's is te veel voor je. Jij had je moeten 'beperken' en 'genoegen nemen met wat minder'.
Elise (proest het uit): Ik heb maar twee kinderen en jij drie. Dus! Wie moet meer 'beperken' en met 'minder genoegen' nemen?

Arm in arm verlaten Elise en Jasmien het terras. Al lachend en zo te zien eindeloos gelukkig. Waarom weet ik niet, maar bij het voorbijgaan, knipoogt Elise naar mij. Van de weeromstuit mors ik amaro op mijn kostbaar boek. Goethe besmeurd!

(Bron: Michel de Montaigne, De Essays)

Appendix
STRAFFE TOEBAK
De Chinese autoriteiten hebben een nieuwe, doeltreffende manier gevonden om corrupte overheidsmedewerkers en zakenlui aan het kruis te nagelen. Bij gebrek aan bewijzen gaan ze te rade bij ex-vrouwen en maîtresses die maar al te graag uit de biecht klappen. Maar liefst 80 procent van de ondervraagde minnaressen en ex-liefjes gaf graag belangrijke ontbrekende informatie over corrupte officieren en zakenlui in Dongguan, getuigt een lokale politiechef. [Bron: De Morgen, zaterdag 28 juni 2008]
HET CIJFER
De doorsnee Vlaming is steeds gelukkiger, maar heeft te weinig tijd. Hij scoort op de tevredenheidsindex tussen 97 en 85 procent. Alleen de Scandinaviërs, de Nederlanders, de Noord-Ieren en de Luxemburgers scoren nog beter. Het minst tevreden is de Vlaming over zijn inkomen: 76 procent! Te weinig tijd! In 1996 klaagde 36 procent van de Vlamingen dat een dag te weinig uren telt, een decennium later gaat het al om 44 procent. Vooral de dertigers en veertigers hebben het knap lastig om al hun activiteiten in één dag te proppen. [Bron: De Morgen, zaterdag 28 juni 2008]
UITGESPROKEN
"Mannen zonder snor zijn een beetje zoals vrouwen mét...," zegt Nick Cave, artistieke duizendpoot en vooral zanger in Het Nieuwsblad.


372. Lievelingen (dinsdag 24 juni 2008)

Wie 's morgens twijfelt aan de dag, moet de symfonieën van Joseph Haydn (1732-1809) eens proberen. De symfonie van Haydn heeft niet alleen een muzikale betekenis gehad, maar ze is tevens symbolisch voor de tijd van 'vrijheid, gelijkheid en broederschap'. Het volksliedachtig karakter van zijn muziek maakt opgewekt en blij en het is geen toeval dat Mozart hem bewonderde. Uiteraard, begin met No. 1 in D major. Nog voor de eerste boterham gesmeerd is, presto of andante, is je visie op de nieuwe dag al bijgesteld.

Ik hou van Cyrano de Bergerac. De dichter en musketier met een groot hart en een grote neus. In de gelijknamige film (1990) wordt de rol van Cyrano meesterlijk vertolkt door Gerard Dépardieu. Jaarlijks haal ik de film uit de kast. Telkens weer geniet ik van het spektakel van dit legendarisch liefdesverhaal, maar nog meer krijg ik tranen in de ogen van de manier waarop Cyrano zijn vrijheid beleeft en consequent nastreeft. Zijn mooie gedichten en scherpzinnigheid leiden hem over een levenspad vol valkuilen en regelrechte vijanden. Cyrano vaart permanent tegen de stroom in en deze levenshouding wordt hem uiteindelijk fataal. De film is een meesterstuk in het uitbeelden en tonen van de gevolgen van iemand die de vrije gedachte als levensmotto uitdraagt. Het leidt alleszins tot een zekere eenzaamheid die weliswaar gecompenseerd wordt door een kleine maar zeer hechte vriendenkring. Ook al is Cyrano de Bergerac een toneelstuk van de Franse toneelschrijver Edmond Rostand (1868-1918) en is de affiniteit onduidelijk met de man die werkelijk heeft bestaan of Savien Cyrano de Bergerac (1619-1655). de figuur Cyrano is in mijn ogen een belangrijke figuur in de bewustwording van de mens en iedereen met een beetje haar op zijn tanden, moet de film in huis halen en zien.

Geen fictie, maar waarachtig is de mens Friedrich Nietzsche (1844-1900), die in zijn eentje de wereld trotseerde en uiteindelijk even eenzaam als Cyrano achterbleef. Nietzsche zocht echter heel doelbewust de eenzaamheid op in de bergen als recept voor zijn genezing. Zijn ziekte was zijn bestaan! Zijn remedie, zijn toevlucht in de bergnatuur van het Rhätische Ober-Engadin nabij Sils-Maria in Zwitserland, een dal 1.800 meter boven de zeespiegel. Niet alleen wordt de gezondheid van Nietzsche er beter, maar hij schrijft er ook zijn fantastisch werk 'Aldus sprak Zarathoestra' en bovenal wordt hij er ondubbelzinnig geïnspireerd door de gedachte van de eeuwige terugkeer of da capo, da capo. Classicus en filosoof Peter Claessens omschrijft deze da capo gedachte in zijn nieuwe boek 'Alle lust wil eeuwigheid' (De Arbeiderspers - ISBN 978 90 295 6585 1) op een voortreffelijke manier. Ik citeer "De gedachte houdt in dat alles eindeloos terugkeert, elk moment al geweest is en weer zal komen en dus dat elk moment eeuwigheidswaarde heeft. Dat laat geen onverschilligheid toe. Ook pijn, verdriet, alles wat noodzakelijk is, moet niet alleen voor lief genomen worden, maar hartstochtelijk omarmd. Als 'pijn de grondtoon van de natuur' is (het is de titel van een van zijn muziekwerkjes voor piano voor vier handen), dan is de 'eeuwige terugkeer' de boventoon die erbij hoort. Het is 'de hoogste formule van de Bejahung die kan worden bereikt' (Ecce homo). Nietzsches 'passio nova' mondt uit in 'amor fati', liefde voor het onvermijdelijke als het schone." (blz. 67)

En dan wil ik ook altijd Søren Kierkegaard (1813-1855) bij me op de schoot als ik op reis ga. Ook al is dat maar een dagje Maastricht of Aken óf een frisse duik op een terrasje in Kataraktland. Kierkegaards dagboeken zijn subliem en zijn zo rijk als de oceaan diep is, met evenveel leven en een creativiteit die niet moet onderdoen voor The Great Barreer Reef (2.000 km!) voor de noordoostkust van Australië. Toen ik afgelopen zaterdag gelukkig verdwaalde in Mechelen en in de nieuwe boekentempel De Zondvloed (Onze Lieve Vrouwestraat 70) terecht kwam, liep mijn hart over van blijdschap toen ik 'Kierkegaards kinderjaren' vond van Grethe Kjaer, een Deense die zich al tientallen jaren intensief bezig houdt met leven en werken van Kierkegaard. De opvoeding van kinderen genoot de sterke belangstelling van Kierkegaard en bij herhaling benadrukt hij dat elke opvoeding, ook de beste, nog slechts een voorwaarde is voor het toekomstig leven van een kind. De opvoeder dient vooral de eigen aard van het kind te respecteren, want elk mens is uit de hand van de Schepper een 'originele uitgave', zo vertelt hij. In een van zijn dagboeken schrijft Kierkegaard over zichzelf "De blijdschap kind te mogen zijn, heb ik nooit ervaren." Misschien heldert dit boek dan ook een en ander op van 'de ongelukkige minnaar van de kinderjaren'.

Vrouwen? Een vrouw die me sinds kort meer en meer bekoort, is Maria de Medici (1573-1642), je weet wel, de vrouw van Henri IV, regentes en even koningin van Frankrijk én moeder van Lodewijk XIII. Om maar meteen alles van haar bekend te maken. Ik ontmoette haar voor het eerst in het Musée du Louvre in Parijs, nu zo'n dertig jaar geleden, maar mijn liefde voor haar groeide zoals geurende lavendel vanaf 2006 toen ik een exclusieve rondleiding kreeg in het Louvre. Daar werd ik plots gegrepen door de driemaal zeven schilderijen van de hand van Rubens - samen sieren ze een zaal - gewijd aan Maria de Medici. De ontzettend interessante werkjes zijn gemaakt tussen 1622 en 1625 en ongelooflijk intrigerend is het diepere levensverhaal van Maria de Medici dat in de 21 werkjes vereeuwigd is. Samen met de grote Rubens is Maria de Medici er in geslaagd haar leven voor de toekomst vast te leggen en wel met zo'n vrijheid en onnoemelijk lef dat het wel een ongelooflijk boeiende vrouw moet geweest zijn. Te meer daar deze werken gemaakt zijn in een periode dat het protestantisme groeide en bloeide, de contrareformatie op volle toeren draaide en de naweeën van paus Paulus IV nog nazinderden. Hoedje af dus voor Maria de Medici, (weliswaar twee keer verbannen tijdens haar leven!) haar vrije gedachte en haar wil om die vrije gedachte ook uit te dragen. Maar goed, dat verhaal is voor een andere keer!

Appendix
STRAFFE TOEBAK
Op welk soort man vallen vrouwen het vaakst? Op 'bad boys', zo schrijft The Independent on Sunday. Mannen die aan die definitie beantwoorden, blijken volgens nieuw onderzoek het meest succes te hebben bij het andere geslacht.
Wanneer vrouwen wordt gevraagd welke eigenschappen ze het meest op prijs stellen in een man, komen gevoel voor humor, tederheid en intelligentie het vaakst aan bod. Ten onrechte, zegt Peter Jonason van de universiteit van New Mexico in Las Cruces. Wat vrouwen volgens hem werkelijk aantrekt, is een egocentrische, leugenachtige psychopaat, genre James Bond. [Bron: De Morgen, maandag 23 juni 2008]
HET CIJFER
Ongeveer 11.000 mensen hebben dit jaar deelgenomen aan de 'ik kyoto-campagne van Bond Beter Leefmilieu (BBL). Dat is 20 procent meer dan vorig jaar. Met de campagne wilde de BBL bedrijven en overheden aanzetten om hun werknemers naar het werk te laten komen met de fiets, te voet, met het openbaar vervoer of al carpoolend. [Bron: De Morgen, zaterdag 21 juni 2008]
UITGESPROKEN
"Geert Bourgeois (N-VA) is de mensgeworden mediocriteit. Hij heeft geen savoir-vivre. En Carl Decaluwé (CD&V) en Jurgen Verstrepen (Lijst Dedecker, ex-Vlaams Belang) zorgen in de commissie Media voor een sfeer zoals in het Duitsland van 1932," zegt voormalige gedelegeerd bestuurder VRT, Tony Mary in De Morgen van zaterdag 21 juni 2008.


371. De vrije gedachte (dinsdag 17 juni 2008)

"Ik weet niet hoe lang al wilde ik je schrijven - maar ja, het werk heeft me zo in beslag genomen. We hebben hier oogsttijd op het ogenblik en ik ben steeds in de velden. En als ik me tot schrijven zet, word ik zo afgeleid door herinneringen aan wat ik gezien heb, dat ik de brief laat liggen," schreef Vincent Van Gogh aan John P. Russell op 17 juni 1888. Precies 120 jaar geleden, vandaag.

Wie kent hem niet? Zijn oor? Zijn werk? Zijn Rode Wijngaarden te Arles (1888), De tuin van de psychiatrische inrichting (1889), Iris (1891) of Mlle. Gachet in haar tuin (1890). Voor miljoenen euro's worden deze werken Heute geveild. Terwijl algemeen bekend is dat Van Gogh voortdurend te kampen heeft gehad met geldgebrek en dat hij vrijwel nooit iets van zijn werk heeft kunnen verkopen. Met heel veel moed en optimisme heeft hij echter jarenlang die armoede getrotseerd. De rampspoed leidde hem in 1889 echter tot een vrijwillige intrek in het krankzinnigengesticht Saint-Paul in Saint-Rémy-de-Procence nabij Arles. In 1889 trouwde hij met Jo Bonger en even later - 31 januari 1890 - zal zijn enige kind Vincent Willem geboren worden. Op 29 juli van datzelfde jaar overlijdt Vincent Van Gogh op zevenendertig jarige leeftijd! Twee dagen eerder verwondde hij zich met een pistoolschot.

In een van zijn laatste brieven aan zijn broer Theo schrijft hij "Mijn dank voor je brief van heden en voor het biljet van vijftig francs dat hij bevatte. Ik zou je misschien over heel veel dingen willen schrijven, maar ten eerste is de lust ertoe mij zozeer vergaan, en dan voel ik er zozeer het nutteloze van."

Is het de grote, allergrootste (muziek)kunstenaar Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) anders vergaan? Het was theaterdirecteur Schikaneder die Mozart de laatste dagen van zijn leven uit zijn geldverlegenheid hielp door hem onder meer Die Zauberflöte te laten schrijven. Dit meesterstuk werd in dezelfde periode ontwikkeld als ook het wereldbefaamde Requiem aangevat werd (dat Mozart zelf nooit zou voltooien).

De begrafenis van Mozart verliep verbijsterend droeviger dan de eenvoudigste man uit het volk. Zijn vrouw Constanze lag ziek te bed en de enkele vrienden die de armoedige stoet zouden vormen, keerden bij de deur terug omdat het zo regende zoals het alleen kan regenen in Wenen... en Mozart werd in een massagraf ter aarde besteld, zonder dat een bewonderaar of vriend bij het dalen van de kist aanwezig was. Toen Constanze na haar herstel het graf wilde bezoeken, kon niemand haar precies wijzen, waar Mozart rustte.

Van Gogh en Mozart. Mozart en Van Gogh. Zouden alle hoge bomen en alle groene bladeren van de schilder wiegen op muziek van Mozart? Schilderde Van Gogh de negentiende eeuwse tuinen van Babylon en voorzag Mozart die voorstelling van het paradijs met noten die als dauwdruppels aan de hemel hangen? Groeien de bloemen van Van Gogh alleen maar omdat zij in alle rust toestaan dat de muziek van Mozart ze bereiken als zonnestralen? Juni 2008! Haspengouw in Belgisch Limburg. Kijk eens hoe de rozen bloeien, zelfs Salomon in volle pracht ging niet zo gekleed. Kijk de appeltjes en de peertjes aan de bomen. Zij verheugen zich weer over een strelend hoornconcert van Mozart die als de wind in het koren waait, waarin de scherpe zon van Van Gogh laait, de haverbloemen in de aren groeit en het heilige respect voor Moeder Aarde bloeit. Zo de gastvrije Haspengouwer, zo de Haspengouwse tuin. Kunst versus natuur. Maar zoals de dichter J.H. Leopold (1865-1925) uit zijn pen liet vloeien "... heesters, perken en jasmijnen; opgetild in een verdwijnen; en het uitgerafeld pad; heeft ook zijn stil verlies gehad."

En aan de glooiende horizon van dit hemels landschap met bloemen van Van Gogh en symfonische dauwdruppels van Mozart stoeien een wit paard en een zwarte hond. Zij ravotten zoals engelen die vrolijk bloemen verzamelen, zoals Mozart op zijn toverfluit 'In diesen heil'gen Hallen' componeerde, zoals Van Gogh een nieuwe versie van het paradijs schilderde.

Van Gogh en Mozart hebben ieder op zich een fundamentele betekenis gehad in hun tijd door de houding aan te nemen van een ware vrijdenker. Ze hebben met een opvlammende revolte geschilderd en gecomponeerd, ab ovo en ad libitum, moedig en trots en vooral tegen de geestelijke dwang van de heersende klasse die verspiedend, verdenkend en wantrouwend optreedt. Het resultaat is niet tijdens hun leven gehonoreerd geweest, maar dus postuum. Vrijheid is zodoende een akelig zoet woord en soms lijkt het wel dat de vrijdenker als ethische opstandeling eerder een komisch individu is. Twijfel nooit! De geschiedenis toont aan - en in het bijzonder de geschiedenis van Van Gogh en Mozart - dat vrijdenkers, ieder in hun discipline, noodzakelijk zijn om kleur te geven aan het leven. Om het verschil te maken. Om voor spanningen te zorgen. In pejoratieve zin. Zo is het. Zo zal het altijd zijn. Gisteren, vandaag en morgen. Enkel op die manier kan de vrije gedachte sterker dan ooit zijn en blijven... én verrijzen als het moet.


370. Dauw in mijn hart (dinsdag 10 juni 2008)

Dinsdagmorgen 05.00 uur.
Blauwe hemel.
Kwetterende vogels.
Smakelijk gras dat vers gemaaid,
de dauw opvangt.
Impala Lounge - Paris.

Geh mir aus der Sonne!
De dood onderscheidt zich in niets met het leven,
vertelde Thales
Waarom, vraagt iemand, sterf jij dan niet
Omdat, vervolgde Thales
De dood geen onderscheid maakt.

De klanken van een nieuwe melodielijn
De geest van Ilya Prigogine indachtig
En Isabelle Stengers
Brengen me na de dood van mijn vader
Dichter bij de onttovering van de aarde
Een onttoverde wereld die zich stilaan
laat beheersen en manipuleren
terwijl de tragische mystiek uit de kosmos
zich van me meester maakt.

Wie kent de filosofen van het Wiener Kreis (nog)
Die beweerden dat er maar twee geldige beweringen waren
Uitspraken die waar of onwaar waren
En alle andere beweringen die betekenloos waren
Geen Wiener Kreis filosoof kon met zo'n basale stelling
Ooit politieker worden.

Volgens Albert Einstein zijn lichaam en ziel
Niet twee verschillende dingen
Maar slechts twee verschillende manieren
Om hetzelfde feit waar te nemen.
Evenzo zijn natuurkunde en psychologie
Slechts twee verschillende pogingen
Om onze ervaringen
Via systematisch denken
Met elkaar te verbinden.

Nietzsche: "Een vrouw leert te haten naarmate zij het betoveren, verleert."
En nog eens
Nietzsche: "Wanneer wij ons geweten dresseren, kust het ons terwijl het aan ons knaagt."

Toen een van Voltaire's vijanden stierf
Bezocht Voltaire de rouwplechtigheid
Iedereen was verrast van zijn aanwezigheid
Toen een dappere erfgenaam van de overledene
Beleefd dankte voor zijn aanwezigheid
Antwoordde Voltaire
Jamaar, ik wil me enkel maar vergewissen
Dat hij werkelijk dood is.

Als je zelf geen reflectie meer kan doen
Gemeten in de tijd van je leven
Snijdt dan de navelstreng maar door
Want voor jezelf ben je dan dood
Vergewis je van deze levensregel
En leg hem vast met een zegel
Goed bewaard en alleszins
Meegedeeld aan wie je bemint

Vindt men na het lezen van 1.000 boeken
Nog geen gading in het leven
Kan men na meer dan 40.000 km reizen
Nog niets zinnig zeggen
Dan schuilt er nergens een redenaar in je
En wordt het behelpen
Met rurale activiteiten
Of boevenschermutselarij

In de Renaissance dacht men nog,
Net zoals in de Middeleeuwen
Dat het hof van Eden
De navel van het universum was
De rest van de kosmos bestond uit lagen
Die door God in steeds grotere kringen
Rondom dit middelpunt waren geschapen
In het midden was het podium
Waarop het menselijk toneel zich afspeelde.
De goeie ouwe tijd?

"Alles wijst erop dat er in de geest een zone bestaat waar leven en dood, werkelijkheid en verbeelding, verleden en toekomst, het mededeelbare en wat niet onder woorden kan worden gevat, wat boven is en onder, niet meer als tegengestelde polen worden gezien." (André Breton)

Ik omhels haar, maar mijn ziel verlangt nog steeds naar haar:
Kan men nog dichter bij elkaar dan in een omhelzing?
Ik kus haar mond, zodat mijn passie zou verdwijnen;
Maar mijn smachtende liefde wordt alleen maar groter.
Mijn hart, denk ik, kan slechts genezen worden
Wanneer twee zielen mengen.
(Ibn Ar-Roemi)

Sancho keek Don Quichot strak aan, terwijl hij hem die verwijten maakte, en hij kreeg zulk een berouw dat de tranen hem in de ogen sprongen, en zei met bedroefde en haperende stem: "Mijnheer, ik erken dat ik om gans en al een ezel te worden, alleen de staart nog mis; als U Ed. er mij aan wil zetten, geloof ik dat hij op de rechte plaats komt, en ik zal u al mijn verdere levensdagen als ezel dienen. U Ed. moge mij vergeven en medelijden tonen met mijn jeugdige onervarenheid, en begrijpen dat ik maar weinig weet, en dat als ik veel zeg, het eer voortspruit uit kwade gewoonte dan kwaadaardigheid; maar wie dwaalt en het berouwt, heeft terecht op God gebouwd." (Uit Cervantes Don Quichot - hoofdstuk 28)

STRAFFE TOEBAK
Eindelijk had Plato zijn definitie van de mens klaar. "Mensen," schreef hij, "zijn tweebenige dieren zonder veren". Toen Diogenes deze definitie van de mens ter ore kwam, zocht hij een haan, rukte al zijn veren uit zijn lijf en bezorgde Plato de kale haan met het opschrift "Hier heb je jouw mensen, Plato!", waarop Plato zijn definitie met enige trots bijschaafde... "met platte nagels".

HET CIJFER
Diogenes liep op een dag bij Plato langs en vroeg hem om een paar vruchten en een beetje wijn. De goedhartige Plato gaf hem meteen een volle amfora wijn en een volle kist met vruchten. Waarop Diogenes al lachend zei "Lieve Plato, wanneer men je vraagt hoeveel 2 plus 2 is, antwoord jij waarschijnlijk 20!"

UITGESPROKEN
"Politiek is een door telkens vernieuwde illusies bezielde slingerende beweging tussen anarchie en tirannie." Albert Einstein (in 1937 in Huntington, New York)