Column 'Groeten uit Berbroek' - Columns 230 t.e.m. 239

239. Waar ben jij nu? (dinsdag 6 december)

"De mobiele telefoon heeft ons leven onomkeerbaar veranderd. De tijden ook!" L.L.

52 jaar voor Christus
Een Romeinse centurio haast zich in de winter van 51-52 van een legerbasis in Colonia naar een kamp in Tongorum. Zijn strijdwagen, vooruitgestuwd door een zwarte hengst uit de streek van Tarraconensis in Hispania, raast over de kasseien. Naast de centurio staat één van zijn beste slaven die hij al buit maakte in 58 tijdens de opmars van Caesar in Helvetië. Het sneeuwt en regelmatig raakt de wagen van de heirbaan. Enkele zweepslagen op het arme dier zorgen ervoor dat efficiënte versnellingen de wagen weer op het gladde wegdek sleuren. De wielen kraken en het hout kent zijn zwaarste beproeving sinds het is bewerkt door mensenhanden. De slaaf houdt zich krampachtig vast aan de wagen terwijl hij in zijn andere hand de 'Commentarii de bello gallico' draagt. Deze commentaren die Julius Caesar schreef over de Gallische oorlog moeten hic et nunc worden overgebracht van het ene naar het andere Romeinse legerkamp. Op 50 km van Tongorum breekt door de samenspannende krachten van paard en natuur een wiel. De centurio aarzelt geen moment. Hij koppelt de wagen van het paard los en springt op de hengst. De slaaf loopt nog 17 km met de 'bello gallico' in zijn handen langs meester en paard. Onwaarschijnlijk! Daarna dwarrelt hij als een sneeuwvlok dood langs de weg neer. De centurio neemt de commentaren over en komt uiteindelijk - meer dood dan levend - aan in het legerkamp in Tongorum. De volgende dag bezwijkt ook hij aan onderkoeling en twee afgevroren handen.

451
Nu de Franken Keulen, Mainz en Trier veroverd hebben, Rome ten prooi gevallen is aan de Vandalen en generaal Aetius de horden van Atilla in de Catalaunische Velden gestopt heeft, is Europa niet meer of niet minder een vulkaan in werking. Her en der loopt lava over Europese wegen en nu en dan wordt grof gespuis in het luchtruim gezwierd waarna het - na geproefd te hebben van de zwaartekracht - weer op de velden tussen Rijn en Donau neerploft. Tussen al dat geweld is een koene ridder op zijn prachtige ros op weg van Reims naar Aken. Onder zijn maliënkolder draagt hij een verzegelde brief van Remigus, een jonge 22-jarige priester uit Laon, die Bennagius is opgevolgd als bisschop van Reims. Op 50 km van Aken valt zijn paard dood. Hartinfarct! Dat kan. De ridder komt met een harde klap tegen een rots terecht en tuimelt tientallen meter in een ravijntje. Zijn been is gebroken en het bloed gutst uit zijn hoofd. Bij momenten wordt het de ridder zwart voor de ogen. Hij probeert te schreeuwen om hulp, maar het geluid draagt niet verder dan dat van een kind dat roept in zijn slaap. De ridder krabbelt recht en kruipt naar een struik, schreeuwt nogmaals en nog eens, maar stuikt dan ineen door een plotse hersenbloeding die al zijn zintuigen smoort in eigen bloed. Het paard wordt dagen later gevonden door een malafide slager die het volledig verwerkt in Deutsche Bockwurst. De ridder rot weg in het intussen ondergelopen ravijntje dat bij regenweer altijd herleid wordt tot een moeras. De belangrijke brief bereikt uiteraard nooit zijn doel waardoor 27 mensen worden opgeknoopt.

1455
In Mainz wordt een sensationele uitvinding in gebruik genomen door Johannes Gensfleish, beter bekend als Gutenberg: de boekdrukkunst! In feite komt het drukproces uit China en komt het in onze contreien terecht via Turkestan en Egypte. Door zijn volume (1.282 blz.) is de bijbel van Gutenberg 'met tweeënveertig regels' weliswaar het eerste boek dat gedrukt is. Eens klaar gaat Gutenberg slapen. Morgen zal hij het boek overhandigen aan de plaatselijke bisschop die het op zijn beurt zal overhandigen aan paus Calixtus III. Maar 's nachts steelt een medewerker het boek en vertrekt ermee naar Aken waar hij een zwager heeft die contacten onderhoudt met een roversbende. Maar ruim 50 km voor Aken is zijn paard uitgeput en moet hij halt houden aan een afspanning. Er is geen wisselpaard en de dief besluit er een tijdje te rusten. Hij trekt zich terug op een kamer en bekijkt en betast op het bed de wondere bijbel van Gutenberg. Natuurlijk wordt hij bespied door de valse waard die zijn messen al begint te slijpen. Zodra de dief zich in slaap gekeken heeft, snijdt de waard zijn keel over en begraaft de drommel in de achtertuin. De bijbel probeert hij dagen later tussen pot en pint te verkopen aan edellieden die in zijn herberg komen verpozen. De derde dag heeft hij prijs! Zeven edellieden op weg naar Filips de Goede, waaronder een raadslid van Mainz, slaan de waard in de boeien. Ze keren terug naar Mainz en overhandigen het boek aan Gutenberg. Die had al duizend pamfletten laten ophangen in en rond Mainz, hij had tien ruiters naar alle windstreken van het land gestuurd en hij had nog eens vijftig duiven - met een berichtje om de hals gebonden - klaar zitten in de hoop de dief en vooral zijn eerste bijbel terug te vinden.

1907
Zeer tevreden keert Alphons Dewaal van de jaarlijkse automobieltentoonstelling in Brussel terug naar Tongeren. In zijn Minerva zingt hij een vrolijk deuntje want hij heeft heel veel goed volk gezien én hij heeft zijn verslag over de Belgische merken kunnen vervolledigen. Ze waren er allemaal: de Ateliers Germain, de Fabrique Nationale d'armes de guerre (FN), Nagant (Gobron Brillié), metallurgique Pipe, Minerva, Pieper, Delin, V. Antoine, Lefert, Linon, Mans en Vincke. Van de carrosseriebedrijven waren de huizen D'Ieteren en Van den Plas uit Brussel en uiteraard Lilien uit Luik de meest befaamde, én aanwezig. Alphons vraagt zich wel hardop af wat de invloed van de buitenlanders zal zijn in de vroege toekomst. De big businessmerken zoals Benz, Mercedes, Darracq, Panhard-Levassor,... Ach daar moet hij zich geen zorgen over maken. Dat is voor later. Hij bevindt zich nu in de ongerepte natuur en de zon schijnt alsof er geen moeilijkheden meer zouden zijn in de nieuwe katholieke regering van Jules de Trooz, haha. Maar dan gebeurt het! Op zo'n 50 km van Tongeren! De Minerva wil niet meer: rook, hels gefluit en sjirpende wielen. Problemen! Net zoals met het overnameverdrag van Kongo door België dat aan de kamer is voorgelegd. Alphons stapt uit en ziet de olie uit de motorblok druipen. Die is om zeep, denkt hij. Hij kijkt rond en zijn enige hoop is zich op pad te begeven en iemand tegenkomen. Maar het is zoals Murphy voorschrijft: als je iemand moet treffen, ontmoet je niemand en als hulp nodig is, vind je die niet. Na vier uur wandelen heeft hij geen levende ziel gezien. Hij maakt zich zorgen want zijn familie zal doodongerust zijn. Na nog twee uur lopen, ontdekt hij in de verte een kerktoren. Daar zal hij naartoe stappen. Hij moet dan wel door velden en akkers gaan, maar nood breekt wet. Hij hoopt in het dorp iemand met een auto te vinden en in het slechtste geval iemand met een paard en een koets. Het verhaal dat hij aan zijn vrouw en kinderen zal vertellen, zit al in zijn hoofd: alleen op de wereld. Het zweet breekt hem echter uit wanneer het rurale dorp dat hij nadert, Wellen blijkt te zijn. Daar is niets: geen telefoon, geen telegraaf, geen trein, geen auto, geen paard,... Alleen Johnny Graf. Die kent hij nog van vroeger. Hij gaat er dan ook recht naartoe. Het is intussen elf uur 's avonds geworden. Johnny Graf dringt erop aan dat de totaal ontredderde Alphons blijft slapen. Alphons laat zich overhalen en wanneer hij zich uitgeput in het bed neervlijt, trekt Johnny Graf zijn stoute schoenen aan en begeeft zich te voet op weg naar Tongeren om de familie gerust te stellen.

Juli 2005
Wanneer Patrick, de achterkleinzoon van Alphons Dewaal, op een goeie dag met zijn nieuwste vlam, een radiojournaliste, terugkomt van een blitzvakantie in Figueras, krijgen ze op 50 km van Tongeren pech met hun BMW-zevenreeksmodel. Nog voor de auto stilstaat, heeft Greet de VAB, de radio-wegenwacht, haar moeder, zijn moeder en enkele vrienden van het eerste uur al verwittigd. En nog voor de BMW - waarvan gezegd wordt dat niet de auto, maar wel de bestuurders ervan goed fout zijn - op de pechstrook strandt, stopt er al een VAB-bolide die het paar, met koffers en een hoop Italiaanse wijn, in de kortste tijd naar huisje weltevree in Tongeren brengt.

Inspiratiebron: artikel 'Waar ben je nu? van Rascha Peper in het NRC Handelsblad van donderdag 17 november over 'De intrede van de mobiele telefoon in de literatuur die ongekende mogelijkheden biedt.'


238. Sneeuw (dinsdag 29 november)

Vrijdagavond 25 november, toen het felle vuur de flanken van een hard stuk zomereik geselde, mijn liefste als een Griekse godin genoot van haar gezin terwijl 'The Time Machine', een SF-film van Simon Wells op Kanaal 2, minder en minder kon bekoren, werd ik spontaan aangetrokken door de achtertuin van mijn geweten en stond ik plots op, ging naar de muurgrote venster, trok één lamel opzij en keek recht in de ogen van een sprookjeswereld, een witte, een gedwarreld sneeuwtapijt, zo groot en zo ver als mijn ogen reiken konden. Ik schreeuwde zeer gearticuleerd: "Sneeuw!" Ik herhaalde mijn waarneming, hardop, alt-tenor of was het baritonnetje, zodat mijn stem ver boven elk geluid van de passieve televisiekast klonk. De kinderen, respectievelijk zeven en elf aardjaren jong, stoven uit de zetel als alleen sierlijke rietbokken dat kunnen doen wanneer ze vanuit het niets worden aangevallen door een leeuw of leeuwen maar ook tijgers en wel eens een jachtluipaard. Hijgend van de korte maar intense inspanning plooiden ze de lamellen ver over hun buigzaamheidscoëfficiënt opzij en schreeuwden gelijktijdig met het gezichtsveld dat hen intens overviel : "Sneeuw, sneeuw, sneeuw. Mama, papa, sneeuw." De diepe vreugde klonk zo helder en eerlijk dat nu ook mijn gemalin de warme zetel verliet en dromerig post vatte tussen ons in en met een haast onhoorbare stem prevelde zoals het een Aphroditè betaamt: "Sneeuw!" En toen zwegen we allemaal en keken seconden lang, misschien wel één minuut naar dit wonder, niet van God, niet van de Amerikanen of van een nazaat van Einstein, maar gewoon, doodgewoon een fenomenaal feit van de natuur. Een hoogst fantastisch verschijnsel, wellicht zo oud als de aarde zelf, duizenden miljoenen jaren, maar keer op keer zo wonderbaarlijk dat er eigenlijk geen tovenaars of feeën moeten zijn, niet in sprookjes, niet in films om het goede, het puur geluk vanuit een kosmisch punt, zomaar tevoorschijn te toveren. Ja, we waren blij. Zo blij... en toch: het was maar sneeuw, de eerste sneeuw, wit en ongeschonden en vroeg, deze nieuwe winter!

De kracht en macht van de tijd, het kan me niet schelen of het de kosmologische, de chronologische of de psychologische is geweest, werkte toen op me in, en wel zodanig dat ik me in een sfeer bevond die met geen filosofie kan beschreven noch verklaard worden en ik bedacht als zevende prioriteit in de golflengten van mijn denken - op dat ogenblik - dat wellicht een exceptionele filosofie, net zoals er ook een imaginaire mathematica bestaat naast de gewone wiskunde, enigszins verheldering zou kunnen brengen in het te beperkt denken van mensen in het algemeen en ik tijdens deze eerste winterprik in het bijzonder. Tijdens de volgende minuten dat ik bleef nagenieten aan het raamkozijn flitsten tientallen jaren van mijn leven, mijn zijns- belevenissen, voorbij: anekdoten, sneeuwmuziek van Johann Strauss, de besneeuwde akkers tussen Châteaudun en Orléans in La Terre van Emile Zola en het tien graden onder nul landschap in het wereldberoemde 'Meester en knecht'-gedrocht van Leo Tolstoj... Ik weet dat ik uren en uren gelezen heb aan deze beste literatuur, maar hier aan mijn eigen venster, midden in de nacht, met zicht op een witte achtertuin, herbeleefde ik de verhalen in enkele seconden tijd zonder ook maar een detail over het hoofd te zien. Nadat Wasili Andrejitsj lekker doodgevroren was, schoot de tijd meteen naar de afwateringsbeek aan de grens van mijn ouders weilanden en stond ik weer als absoluut broekventje ijs te scheppen voor de bereiding van artisanale glacé, dan hoorde ik als twaalfjarige de krakende sneeuw onder mijn schoenen scheuren bij een avondwandeling naar de lange gevelhoeve van mijn intussen overleden lievelingsgrootmoeder Moelang, de schuifpartij in een autobus naar Hasselt tijdens nieuwjaarsdag in 1976, sneeuwballen gooien op een chrisostomosfuif aan de Kempische Steenweg in Hasselt... en al die beelden zag ik helder en waarachtig in enkele minuten tijd alsof mijn sneeuwverleden niet meer betekend heeft dan vijf minuten reservoirherinneringen, niet in de betekenis van de reservoirherinneringen van de Duitse meesterfilosoof Peter Sloterdijk, maar met het 'reservoir' als deel van mijn hersenmassa die onthoudt, registreert en heruitzendt als de externe prikkels het instigeren. Wat is een mens toch een formidabel beest. En wat is het begrip 'tijd' toch een oncontroleerbare dimensie, niet wat wij ervan denken in al de wetenschappen totnogtoe, zeker niet in de bescheiden fysicaformules om met 9,81 meter per seconde te vallen uit een vliegtuig, niet eens volwassen genoeg om naar een ander sterrenstelsel te reizen.

En deze gedachte, deze eerlijke mijmering viel mij te beurt naar aanleiding van een beetje sneeuw op een simpele vrijdagavond in gezelschap van het 'warm gezin'! Hmm, een mens heeft echt niet veel nodig om ad infinitum gelukkig te zijn...


237. De pijnappelklier (dinsdag 22 november)

Bij het schrijven zit de inspiratie niet in de miljoenen boeken die geschreven zijn en nog geschreven zullen worden, maar louter in de geest en in het dagelijkse leven. Dat is een van mijn stellingen. Wanneer ik op deze Laarmanse stelling het eerste axioma van 'De macht van het verstand' van Baruch de Spinoza (1632-1677) loslaat, dan moet noodzakelijkerwijze òf in beide, óf in een daarvan - de geest of het dagelijkse leven, dus - een verandering plaatsgrijpen, totdat zij ophouden tegenstrijdig te zijn. Dat betekent dat ofwel de geest zal zeggen welke inspiratie aan bod komt ofwel welk dagelijks feit zal instigeren tot schrijven. Een voorbeeld: ik zit op mijn werkkamer en wil een column schrijven. De geest zegt iets te schrijven over Sartre die de natuur verafschuwde, een hekel had aan honden en nooit naar een kind heeft omgekeken, maar tegelijkertijd smeekt het dagelijkse leven om zoals een Saint-Exupéry met zijn vliegtuig een duik te nemen in de krant die als de benen van een hoer ligt opengespreid. Ik haal er het tweede axioma van Spinoza bij: "De kracht van een uitwerking wordt bepaald door de kracht van haar oorzaak, voorzover haar wezen door het wezen van die oorzaak wordt verklaard of bepaald." Uiteraard facultatief, maar ik grabbel ook wat rond in mijn uitstekende Kruidvat-verzameling 'klassieke muziek' en trek aan de oren van Joaquín Rodrigo. Hij verblijdt me met zijn wereldberoemde 'Concierto de Aranjuez'.

En subito weet ik ook wie me zal begeleiden bij het schrijven: ik kies deze keer resoluut voor het dagelijkse leven! De strijd tussen Sartre en de krant is plots gestreden. Jacta alea est, de teerling is geworpen! Mijn intellectuele landschap zal dus niet aangestuurd worden vanuit mijn geest, maar door de talrijke bevindingen in de krant. Ik lach een beetje met Cartesius Descartes (1596-1650), die beweerde 'dat de ziel of de geest voornamelijk zetelt in een zekere gedeelte van de hersenen, de zogenaamde 'glandula pinealis' of de pijnappelklier, door toedoen waarvan de geest alle bewegingen die in het lichaam worden opgewekt, alsmede de uitwendige voorwerpen, waarneemt; terwijl de geest haar alleen reeds door te willen, op verschillende wijzen in beweging kan brengen.' De gemaskerde filosoof hield zijn poot stijf dat de klier zodanig midden in de hersenen is opgehangen dat zij door de minste beweging van de dierlijke geesten zelf in beweging komt. Hahaha, en zo dacht ook de wijze Spinoza ervan die bovendien een tijdsgenoot was van Descartes. Maar zo'n pijnappelklier spreekt natuurlijk wel tot de verbeelding. Ze is net zo bewonderenswaardig als de clitoris in de keel van die ene onverzadigbare vrouw in 'Deep Troath', je weet wel, die meest beruchte pornofilm die ooit in de Verenigde Staten is gemaakt. De 'glandula pinealis' kan net zo'n bron van fantasie vormen in een ander verhaal. Stel dat de klier bijvoorbeeld waarachtig in het hoofd zou bengelen van Hugo Camps, de symptomatische woordenkweker van journalistenland, dan zou de arme man toch bij elk 'Camps&Dewulf'-stuk een zware hersenschudding oplopen.

Ach, laat mij deze keer maar eens verre verkenningsvluchten maken langs de bergen van het nieuws, de valleien van commerciële berichten en over de kanalen gevuld met dikke zever, alles voorzien van te weinig foto's en te ondermaatse cartoons. Ik wil Gumbaaaaaaaaah! Verbouwereerd kijk ik naar advertenties waarin een naakte Jean-Luc Dehaene opdraaft in de douche, gevangen zit in een wijnton... en ik vraag me hardop af wat die voormalig eerste minister van België bezielt? Is hij zijn pijnappelklier kwijt? Ik zie de vakbonden bochten nemen als ervaren Formule 1 - piloten en ik zie Vande Lanotte en Somers giechelen alsof hun modieuze 'hanky pankyslipjes' te diep in hun reten zitten. Slaat hun glandula pinealis tilt? Wanneer komt de week van de ijzeren of de fluwelen hamer? Wanneer speelt de arbeiderscomponist weer zijn melodie? Hoe lang is het nog wachten op de klap van het generatiepact? Of komt er nog een lange les in nederigheid? Wie bedenkt de muziek als België straks in de wereld oplost? Als een druppel water in een vat zure wijn? Wat een beladen column, eh? Had Descartes maar gelijk gehad met zijn idee rond de geest! Dan hadden we tenminste kunnen opereren. Die zieke pijnappelklier wegnemen, zoals dat gebeurt bij een ontstoken appendix. Maar nu? Spinoza windt er met zijn axioma's geen doekjes rond.


236. Zone 30 (dinsdag 15 november)

Wat een achterbaks miezerig weer overvalt Berbroek vandaag, maandag 14 november 2005. Het is alsof de walg van de Parijse voorsteden naar onze contreien is overgewaaid. Maar als xenofiel en tolerante kerel zal ik dit weertje gemakkelijk doorstaan want het leven is verdomd aardig om beleefd te worden. Een contradictio in terminis voor een aantal allochtonen die in de gemeenten rond Brussel of Luik wonen, maar als ze goed nadenken zullen ze vaststellen dat het in België nog niet zo slecht vertoeven is. Ondanks het hoge cijfer van de werkloosheid draait de sociale voorzienigheid hier nog altijd op volle toeren, kan men elk moment naar 'spoed' in een hospitaal, kan men zijn gratis krant gaan lezen in een verwarmde bibliotheek en kan men in het zwart werken tot men er wit van wordt. Bovendien zal iedereen, allochtoon of autochtoon, hier in Belgenland de winter gemakkelijk overleven. In tegenstelling tot het tevergeefs wachten van de slachtoffers in Kashmir op winterhulp, in tegenstelling tot het tevergeefs wachten van de Franse opstand op een nieuwe Sartre, geldt er voor elke Belgische inwoner nog geen enkele meelijmoeheid. Zelfs het generatiepact eerbiedigt voorlopig elke sociale voorzienigheid als een triniteit. En dat is maar goed ook. Anders kunnen we net zo goed naar Afrika verhuizen of naar Irak, de moderne grens van avontuur en diepe ellende. Alhoewel, denk ik plots!

Die zone 30 aan de scholen is niet niks om mee te leven. Vooral als het geen geprogrammeerde lichtborden zijn. De nieuwe zone zorgt ervoor dat de automobilist gekneveld wordt door een reglement. Dat hij terechtkomt in een irreductibele dichtheid van regels. Het adagium schalt luid over le plat pays: 'De overtreder betaalt, de politieagent knikt en de staat presteert'. Gelukkig is het recht niet alleen van rechters en wettenmakers want ik heb een plan met de zone 30 langs Belgische wegen. Het plan heet simpelweg 'back to the sixties', maar het kan ook fifties of fourties zijn. Dat moet onderzoek nog uitwijzen.

Mijn plan ontstond in de nacht van zondag op maandag toen ik suf en wel onder de donsdekens lag te soezen zoals alleen een kat dat kan nadat ze gestoeid heeft in een hoopje gedroogde wortels van valeriaan. Uiteraard droomde ik niet zomaar zonder reden. Zoals alles hebben ook dromen een oorzaak en de bron die mijn hoofd beroerde, moest ik niet lang zoeken. Het was mijn gesprek geweest met vriend Marc uit Borgloon, een intellectueel, met heel veel zin voor rede, die me van tijd tot tijd weer op de rails zet nadat ik ontspoord ben met mijn woorden. Deze keer had hij me tijdens een raclettefeestje met een te bittere Merlot op betere gedachten gebracht inzake de zone 30 die ik in een adem een 'debiele zone' had genoemd.

Marc zag de redelijkheid van de zone 30 wel in en vond het een goede kortetermijnmaatregel van de regering om ongevallen te vermijden. Ook om vervuiling te beperken. Zelfs om de levenskwaliteit van een mens te verbeteren. Natuurlijk vroeg ik hem om uitleg, het vlies rond zijn embryo te verwijderen! Marc twijfelde niet. Eén: hij vindt de maatregel een welgekomen vervolg van de invoering van de zone 70. Voor deze laatste regelgeving dankt hij persoonlijk gouverneur Steve Stevaert, de bedenker ervan. Voor het inlassen van de zone 30 dankt hij de hele regering. Ja, Marc was net zo gul met zijn felicitaties als ik gul zijn wijnglas bijvulde. Door de maatregelen '70 - 30' had hij zijn rijgedrag grondig aangepast ondanks zijn snelle wagen die maar liefst 145 pk's onder de motorkap herbergt. Marc rijdt nu veel veiliger - om geen boete te riskeren en geen slachtoffers te maken - én heel wat rustiger naar zijn werk. Zijn auto vervuilt alzo ook minder. Bovendien moet zijn gezin voortaan ook niet meer twijfelen dat hij zelf weer veilig thuiskomt. Twee: omdat hij rustiger zijn wagen bestuurt, kan hij ook meer genieten van de omgeving. Sommige dingen langs zijn klassieke reisroute heeft hij nog nooit opgemerkt! Een knap huis, een magnifieke boom, een vrouw in korte rok op de fiets... Dat alles zorgt voor meer levenskwaliteit. Drie: hij mag in februari 2006 een nieuwe bedrijfswagen kiezen en heeft nu al beslist om het extra geld - dat steevast ging naar een 'zware' motor - in te ruilen voor meer comfortabelere accessoires zoals een lederen uitrusting, een efficiëntere muziekinstallatie en wie weet: een televisietje met dvd-module! Ecologisch een betere keuze, dus. Meer zelfs: geen enkele file kan hem dan nog deren met al die leuke snufjes binnenin zijn rijtempel.

Ik kon geen weerwerk bieden op dit betoog dat bol van rede stond. Het was pure morfologie. Ik zag ook de dwaasheid in van mijn 'debiele zone 30' ge-orakel. Marc had gelijk. Maar ook weer niet. Ik liet mijn kaas zodanig pruttelen dat ik de volledige aandacht trok aan tafel. De kaas en het lapje parmaham zagen weliswaar bruin van ellende, maar ik voelde me plots lekker in mijn vel. Ik vertelde mijn idee om geen kortetermijnmaatregelen te dulden, maar voortaan structurele regelingen te treffen waarbij geen enkel verkeersbord - elektronisch of verf op metaal - aan te pas kwam. Nu keken ze me aan alsof ik een muitende raclette-gezel geworden was. Ik stelde ze gerust: "Nabij elke school breken we de weg op over een strook van 500 meter en herschapen de route van dood en verderf in een kuilenweg van pakweg vijftig jaar geleden. Geen hond die daar wil doorvliegen met zijn heilige koe. Meer zelfs: hoe dieper de kuilen, hoe trager het verkeer. "Je hebt gelijk," besloot Marc het zone 30-gesprek met de volgende mijmering, "maar ook al zou jouw idee goedgekeurd worden in Walhalla, dan nog zou het zo'n tien jaar duren vooraleer elke school in België kan profiteren van zo'n kuileninfrastructuur." Neen, Marc bleef bij zijn besluit, zoals de kaas in het pannetje. De huidige kortetermijnmaatregel van borden, flitsende borden en een combinatie van de twee, was in orde. Zodoende viel mijn parel van postmodern verkeersbeleid in de Merlot. Te bitter, zoals ik al zei.

En dus werd ik 's nachts wakker met een droom van een plan. Pure zelfverheerlijking en megalomanie natuurlijk. Het was pekzwart in de kamer en ik staarde recht naar de plaats waar het plafond moest zijn terwijl ik mompelde: "Aan de scholen breek ik de wegen op en metamorfoseer ze naar een kiezel- en kuilenweg. Elke aanloop naar een gevaarlijk kruispunt voorzie ik van steenslag en greppeltjes, elke levensgevaarlijke bocht leg ik in een brede gracht. Ik loenste daarbij in gedachten naar de wegen van de jaren zestig, vijftig en van horen zeggen ook die van de jaren veertig! Alleen op de autosnelweg kan er voorlopig nog 'geraasd' worden. Voorlopig, want de autoindustrie zal zijn wagens binnen de kortste keren herpositioneren tot trage en vooral comfortabele vervoersmiddelen waar de snelheid en de kolossale motorblok niet meer centraal staan, maar wel het absolute rijcomfort en de binnenautoinrichting. De auto zal alzo een letterlijke salon op wielen worden. Wie dan nog wil vliegen, moet het vliegtuig maar nemen." Ik knikte overtuigend van 'yes', maar toen ik een por in mijn zij kreeg van mijn liefste, wist ik het wel. Dit plan zou nooit iets worden.


235. Brand! (dinsdag 8 november)

Maandag zeven november 2005 in twaalf stukken.

00.00 - 05.00 uur (één)
Ik slaap als een marmot die rond 02.00 uur plots aan de oren wordt getrokken. Mijn zoontje van zeven komt vragen of ik bij hem kom slapen want boze dromen zijn door zijn dromenvanger geslopen. Ik verlaat mijn droomsfeer en stap gemakkelijk in een variëteit ervan weer binnen. Ik wieg me opnieuw in slaap met gedachtesymfonieën die op geen enkele piano kunnen nagespeeld worden. Pfff, nog drie uur slapen!

05.00 - 07.30 uur (twee)
De wekker krijgt geen kans. Om vijf uur spring ik dankzij gen-geprogrammeerde natuurwetten uit bed. Wat dan volgt, gaat snel: tanden poetsen, water drinken, computer aanzetten, de String Quartets van Antonin Dvorak selecteren en het kladschrift over Sartre bij de hand nemen als leidraad van het werk dat zal volgen. Na een kwartier zit ik volledig op de rails van het interview dat ik in september maakte met filoloog Eddy Ringoir rond de Franse filosoof Jean-Paul Sartre (1905-1980). Dit interview van zesentwintig bladzijden moet ik dringend klaarmaken voor publicatie in Forum+, nummer 28. Mijn 'blik' dwaalt vaak af naar de stapel boeken van en over Sartre, die nog als voer zullen dienen voor voetnoten. Het zal weer zwoegen worden. Na ruim twee uur heb ik slechts vier bladzijden geredigeerd. Ik stop de muziek van Dvorak en duw Radio 1 aan. Ik neem mijn dagboek en geef mezelf nog een kwartier de tijd om gedachten neer te schrijven die anders verdwijnen in een diepe vergeetput. Enkele keren gooi ik snel een blik in 'Sferen' van Peter Sloterdijk dat door mijn goeie ouwe vriend en professor op emeritaat Hubert Dethier bestempeld wordt als een 'schitterend' filosofisch werk. Ik heb me vastgebeten in het hoofdstuk 'Reservoirherinneringen', achtendertig boeiende bladzijden over 'Waarom de solidariteit op de inclusieve vorm steunt'. De tekst zal me gedurende de hele dag schaduwen en bijstaan in de context van de analyses en gebeurtenissen in Parijs.

07.30 - 08.30 uur (drie)
Frankrijk! Vrijheid, gelijkheid en broederschap! Het zijn holle woorden geworden in Parijs! De lichtstad heeft blijkbaar geen antwoord op het geweld uit de verpauperde voorsteden Clichy-sous-Bois, Grigny, Saint-Denis, Aulnay-sous-Bois enzomeer. Na de elfde nacht van geweld doorbreekt president Jacques Chirac de stilte rond de crisis. Premier Dominique de Villepin presenteert zijn plannen en de fel gehekelde minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy blijft het schorem van de banlieues schuwen. Vannacht zijn er weer 839 voertuigen in brand gestoken. Ik vraag me af wie zijn auto nog in de voorsteden blijft parkeren. Dan volgt de in-trieste nieuwsmededeling dat er ook in Sint-Gillis, in de omgeving van het Brusselse zuidstation, vijf auto's in brand zijn gestoken afgelopen nacht, maar dat er geen rellen op volgden. De politie van Brussel onderzoekt de zaak. Ja, dat stemt me gerust. Slechts vijf auto's! Het is niets tegenover de honderden vehikels in Parijs, maar toch. Het is ongelooflijk dat dit nieuwsbericht als een losse flodder in de nieuwsberichtgeving steekt. Ondanks het feit dat de krant De Zondag - editie Het Belang van Limburg - zondagmorgen berichtte dat jongeren zaterdagochtend dreigden met vuurtje stoken toen agenten een man aanmaanden een auto te poetsen waartegen hij geürineerd had. Daarop ontstond een vechtpartij waarbij vijf agenten werden gewond. De plasser en een vechtersbaas werden opgepakt voor verhoor! Maar dat is blijkbaar het huidige leven in Schaarbeek, een van de ergste banlieues van Brussel? 't Is allemaal niets, blijkbaar. Het is dan maar wachten tot ze ook dáár tientallen auto's in de fik steken, bussen bekogelen en met hagel op 'normaal' volk schieten. Ik vrees dat in en rond Brussel een aantal jongeren nerveus zit te wachten op een excuus om ook de Europese hoofdstad in brand te steken. Hallo Patrick Dewael, je wil meer blauw op straat? Stuur ze maar direct en allemaal naar Brussel en Luik.

08.30 - 10.00 uur (vier)
Opzij, opzij, opzij. Maak plaats maak plaats, mijn kinderen moeten naar het klasje. In de auto is het stil. Ook als we de debiele zone van 30 km per uur naderen. We zijn dan op een traject van vijf kilometer al zo'n zevenhonderd keer vertraagd en versneld in alle combinaties van en naar 30 km/u, 50 km/u, 70 km/u en 90 km/u. Wat een geklooi met verkeersborden langs de weg. Het is een kakofonie van metaalwerk dat jaarlijks miljoenen euro's kost. In België staan meer verkeersborden dan bomen. Qui bono? Op de koop toe staat aan de school van mijn kinderen in Tuilt weer niemand te flitsen. Mijn lieverds stappen zwijgend uit. Het allerheiligenverlof speelt ze nog parten. Ik begrijp het wel. De school is een instelling geworden die niet meer van deze tijd is. Een hele dag op de schoolbanken zitten. Dat is hetzelfde als iemand in een gevangenis stoppen. Ook niet meer van deze tijd. Het kan toch allemaal anders. Er is alleen lef voor nodig. Neem nu Duitsland. Kinderen gaan er grosso modo van 08.00 uur tot 13.00 uur naar de lessen en zijn dan thuis om te sporten, te spelen - waar leven kinderen anders voor - en wie weet om aan zelfstudie te doen via internet. Moet kunnen, net zoals thuiswerken voor bepaalde jobs. En gevangenen in cellen steken heeft toch ook geen zin. Van op mijn werk zie ik dagelijks tegen de betonnen gevangenismuren van Hasselt aan. Deze ultramoderne gevangenis is vorig jaar in dienst genomen. Een bizar stukje architectuur waarin zo'n 400 boeven liggen te brommen. Het is een schande. Deze moderne gevangenis is middeleeuws en achterlijk. Waarom doen ze al de 'zacht' veroordeelden geen elektronische ringen rond de hals die ze van op afstand kunnen bedienen? Of schieten ze ze een elektronische piercing in de navel? Waarom doen ze bij de 'zwaarst' veroordeelden geen hersenoperatie om het een en ander bij te stellen? In Gent zijn ze al een heel eind gevorderd in de behandeling van de ziekte van Parkinson (paralysis agitans) door bij patiënten slechte hersencellen te verbranden en via high tech het andere deel positief te stimuleren. Na het gerecht moeten neurologen toch een antwoord kunnen bieden op het gedrag van het 'crapuul'. Ach kijk, in Rusland sterven 27 mensen na het drinken van illegale alcohol. Wie ligt daar van wakker? In China wordt vogelpest vermoed bij drie mensen. Worden we daar verdrietig van? Geldt daar trouwens ook een ophokplicht? Oef, ik bedenk dat ik mijn twee ophokkippen vanmorgen vergeten water te geven heb. Als ze dat maar overleven?

10.00 - 12.00 uur (vijf)
Ik blijf in de ban van Parijs. Sinds de onlusten op 27 oktober uitbraken na de dood van twee allochtone jongeren in Seine-Saint-Denis zijn al 5.000 wagens in de vlammen opgegaan en zijn er zo'n 1.200 herrieschoppers opgepakt. Waar blijven ze die onruststokers toch opsluiten? Hebben ze de Bastille weer opengesteld? Boze tongen beweren dat de autoconstructeurs lachen in hun vuistje want heel wat stakkers zullen na de rellen een nieuwe auto moeten kopen! Wie gaat dat allemaal betalen? De verzekering? Daar geloof ik niets van. De regering? Die hebben nog geen geld om het volk werk te bezorgen. De ouders van de jongeren die de misdaad pleegden? Ik peins van niet. Zeker niet als ik denk aan die ene kleine die in een Parijse wijk de auto van zijn bompa in brand stak. Dat is even schrijnend als het schorum dat in een wijk ten zuiden van Parijs een kleuterschooltje tot as reduceerde! Parijs moet met al die vuurzeeën nogal een toorts zijn. Wat een panorama moet dat bieden op de wankelende Eiffeltoren? Of van op de heuvels van de Sacre Coeur? De dampen zullen in de omgeving beslist huidkanker bevorderen en geen aspirine zal deze erge soort van kanker kunnen voorkomen. Wanneer Touring vandaag meldt dat het aantal diefstallen van airbags de laatste jaren spectaculair is gestegen, vraag ik me af of die jongeren in Parijs de luchtkussens eerst uit de wagens hebben gehaald alvorens hun ding te doen?

12.00 - 14.00 uur (zes)
Merde! De eerste dode is gevallen in Parijs. Een 61-jarige man die vrijdag door een jongere werd geslagen toen hij voor zijn flatgebouw stond te praten met een buur, is vandaag overleden aan zijn verwondingen. In het Palais Elysées dringen zich nu toch wel echt crisisdebatten op. Wie weet moeten ze geen avondklok instellen in de banlieues om de rust te herstellen? En de RER-metrostellen naar de buitenwijken annuleren? En wat als er straks met 'scherp' geschoten wordt en de eerste jongere manu militari wordt gedood? Ik wil er niet aan denken. Dan is het hek helemaal van de dam. Maar kijk eens aan. Ook het Vlaams Belang mengt zich electoraal in de strijd. De partij vreest dat de Franse rellen naar België zullen overslaan en ze wijst daarbij naar de gebeurtenissen in Sint-Gillis waar zoals eerder gezegd vijf auto's in de fik gestoken zijn. Volgens het Vlaams Belang tonen de rellen 'het faillissement van de multiculturele samenleving' aan. Fout, dus. Het Vlaams Belang is nog nooit in Istanbul geweest waar Oost en West al meer dan duizend jaar vreedzaam samenleven. Om maar één wereldstad te noemen. Ik denk dat het tijd wordt dat de Europese Unie van zich laat horen. Zeker nu bekend raakt dat ook in een arbeiderswijk in Berlijn - in de nacht van zondag op maandag - vijf auto's in brand gestoken zijn. Hebben de brandstichters zich daar laten inspireren door de rellen in Frankrijk?

14.00 - 16.00 uur (zeven)
Het leven gaat verder. Maar wat is de PS van Elio Di Ruppo (°1951) toch een markante partij. Terwijl niemand van de federale regering nog een opening ziet in de onderhandelingen rond het Generatiepact - ook Vande Lanotte niet die nochtans in Oostende aan een 'open' zee is opgevoed - zegt de PS dat er nog voldoende overlegruimte is tussen regeringen en vakbonden. Voor Groen! is het Generatiepact al onvoltooid verleden tijd. Groen! springt hic et nunc op de kar van het electoralisme. Ze willen per se werk voor allochtone jongeren om rellen zoals in Frankrijk te vermijden. Simplistisch! Het lijkt daar wel Koot en Bie. Het is net zo'n goeie zet als die van de Fransen om de Franse literatuurprijs 'Médicis' voor buitenlandse auteurs toe te kennen aan de erg omstreden Turkse schrijver Orhan Pamuk met zijn roman 'Sneeuw'. Ja, sneeuw dooft het vuur. Als er maar genoeg vlokken uit de hemel vallen. Maar het zal de brand in Parijs niet in de kiem smoren. Het conflict is ernstiger dan we wel denken want anders zouden landen die duizenden kilometers van Frankrijk gelegen zijn zoals Rusland, Amerika en Japan hun onderdanen niet adviseren om voorzichtig te zijn bij een mogelijk bezoek aan Frankrijk. Ook België, op een Thalyszucht van Parijs, is daar vierentwintig uur later dan de aangehaalde landen achter gekomen. Ik ben benieuwd wanneer de federale overheidsdienst van Buitenlandse Zaken advies geeft over de verblijfs- en verplaatsingsfaciliteiten voor Belgen en buitenlanders in en rond Brussel? In Sint-Gillis of Schaarbeek bijvoorbeeld!

16.00 - 18.00 uur (acht)
Het gewelddadige nieuws uit Frankrijk en Parijs in het bijzonder heeft nu wel echt iedereen op aarde bereikt. Zo ook de ultranationalistische Russische leider Vladimir Zjirinovski. Hij interpreteert het geweld van de jongste elf dagen als een complot van de CIA. Op die manier willen, volgens Zjirinovski, de Verenigde Staten het sterker geworden Europa op de knieën dwingen en tegelijk de Europese Unie vernietigen. Met deze verklaring komt Zjirinovski in de buurt van de legende als zou de CIA ook de vliegtuigen in de twee WTC-torens in New York (11 september 2001) geboord hebben om Bush het morele recht te geven Irak aan te vallen zonder veel of geen goesting van de rest van de wereld. En zo geschiedde. De hypothese is voer voor psychologen en auteurs van bestsellers. Intussen blijft de vraag nazinderen: "Kunnen rellen zoals in Frankrijk ook in België gebeuren? Brussel? Antwerpen? Luik? Charleroi? Mons? Onze Vlaams minister van Binnenlands Bestuur, Stedenbeleid, Wonen en Inburgering, Marino Keulen verwacht het niet. Een aantal objectieve redenen geven daar minder kans toe, zegt hij. Welke? Schaalgrootte. Minder kansarmoede. Betere sociale mix. Jaja...

18.00 - 20.30 uur (negen)
Het is 18.35 uur. Het werk zit erop voor vandaag. De hele dag ben ik als een kabbelende zee bezig geweest. Eb en vloed. 's Middags een pint bier. Cristal. Daarna weer twee ogen gericht op het regionale nieuws in Limburg terwijl mijn derde oog gericht is op Parijs dat vandaag alle aandacht krijgt ten nadele van Irak en ontelbare andere brandhaarden op aarde. Maar nu ga ik huiswaarts. Naar kind en gezin. Aan tafel wordt de eerste schooldag na een weekje verlof volledig uitgerafeld. Iedereen doet zijn verhaal. Ik ook. Ik vertel over de oorlog in Parijs! Maar we mogen niet dramatiseren, voeg ik eraan toe.

20.30 - 21.30 uur (tien)
Zo, de kinderen in bed en de vrouw naar de turnles. Parijs komt weer in zicht. Premier De Villepin zal waar nodig de avondklok instellen. De burgemeesters kunnen beslissen 'waar precies'. Blijkbaar gaat de Parijse voorstad Raincy de avondklok al gebruiken. Volgens De Villepin 'steunen criminele netwerken de rellen' en wordt het geweld gepleegd door 'sociaal gebroken jongeren'. Maar bij de arrestaties zijn één op twee arrestanten minder dan 13 jaar! Jongeren? Neen, kinderen voeren de oorlog, wellicht in de voorlinies van het geweld geplaatst door ouderen. In totaal zijn nu al 9.500 veiligheidstroepen op de been en gingen al duizenden voertuigen in vlammen op. Straks zal De Villepin alsnog het leger moeten inzetten, denk ik in mijn werkkamer. Ik denk ook dat mijn kinderen morgen weer in peis en vree naar de school kunnen gaan. Met een boekentas vol hoop. Bovendien zal de school niet afgebrand zijn. Mijn dochtertje denkt eraan om tandarts te worden. De zoon wil ingenieur worden. Maar waar moeten de kinderen van de voorstad Le Blanc Mesnil ten noorden van Parijs wel dromen? Volgens een journaliste leiden ze een grauw leven, roken ze hasj en hangen ze rond op straat. Bij de vraag wat hun dromen zijn, kijken ze glazig voor zich uit!

21.30 - 23.00 uur (elf)
Opnieuw incidenten in Luik en Brussel. In Bressoux gooiden een twintigtal jongeren een molotov-coctail in een glascontainer op de place de la Résistance. Maar blijkbaar staken jongeren zaterdag al twee wagens in brand die geparkeerd stonden in garages van sociale woningen in Burenville. Ongelooflijk. Sociaal ontaarden die andere sukkelaars nog dieper in de put duwen. Als de jongeren dure BMW's in brand zouden steken dan zou er nog logica in hun woede en frustratie zijn, maar nu lijkt de waanzin nabij. Zeg zelf. Zondagavond gooiden in de Luikse wijk Sainte-Walburge jongeren ook al stenen naar bussen. En wie gebruikt nu precies de bus als vervoersmiddel? Is het dan toch schorem? Of zijn het zeker geen 'voyous' zoals ook Parijse ouders beweren van hun kinderen en zijn het allemaal moegetergde uitzichtloze kinderen van de maatschappij? Ik weet het niet! Back to Luik! Is iedereen vergeten dat er in de nacht van zondag 30 oktober op maandag 31 oktober in het centrum van Luik twaalf personen lichtgewond geraakten doordat enkele personen uit een rondrijdend voertuig op de voorbijgangers schoten met een loodjespistool? Eén slachtoffer werd toen gewond ter hoogte van de slaap! Je houdt het toch niet voor mogelijk. Ook Brussel deelt weer in de klappen. In Vorst en Sint-Gilles werden in de vooravond respectievelijk een sofa en een auto in brand gestoken. Niemand is opgepakt omdat volgens de politie de jongeren mobiel en niet georganiseerd zijn. Het lijkt dus een spelletje te worden van de ontaarden. In plaats van op computer het geweld te laten zegevieren in een spelprogramma, voeren zij het spel letterlijk uit op straat!

23.00 - 24.00 uur (twaalf)
Een laatste blik op het venster van de wereld! Parijs maakt zich op voor de twaalfde nacht van stadsgeweld. Er zullen opnieuw meer dan 800 wagens in brand gestoken worden en honderden arrestaties worden uitgevoerd. Ook in Brussel zullen weer auto's branden en zelfs in het brave Sint-Niklaas zal een wagen uitbranden... Intussen is het Generatiepact van de paarse regering in België met een licht briesje naar Duitsland overgewaaid. Daar is de coalitie van christen-democraten en sociaal-democraten het eens geworden om de pensioenleeftijd op te trekken van 65 naar 67 jaar. De nieuwe regeling moet in 2010 ingaan. Tenzij de oorlog in Parijs zou escaleren tot een complete burgeroorlog in Europa, natuurlijk.


234. Staking tussen pot en pint (dinsdag 1 november)

Aan een toog in een café op de hoek van een straat in een stad na de staking van vrijdag 28 oktober her en der in België

Pol: Daar zie, Robert-de-staker. Kom erbij. Een pint?

Robert: Dat mag. Hoe is 't?

Pol: Jacqueline, twee pinten. In kelkjes eh! Met mij is het goed. Maar Robert, zoals je weet, deel ik jouw mening niet inzake de rol van de vakbonden. Eerst schaamteloos ieder welmenend mens lastigvallen met een algemene staking nog voor de partijen aan tafel zitten, kan echt niet. Een staking is geen preventief middel en moet omzichtig gebruikt worden. Daarna wordt er een - volgens mij een goed en redelijk - akkoord bereikt. En ja, de modaliteiten van dit akkoord moeten logischerwijze nog worden besproken. Maar wat gebeurt er dan? De achterban wordt geraadpleegd en ineens moet alles opnieuw gedaan worden. Wat voor nut hebben die idioten dan aan de onderhandelingstafel? Zij waren nochtans akkoord! Is het dan niet tijd dat de hele vakbondstop opstapt?

Robert: Ja, de vakbond is een probleem. Zowel bij ABVV, ACV als lilliputter ACLVB. Geen van de drie houdt gelijke tred met de evolutie van de huidige maatschappij. Al lang niet meer. Het zijn antieke instellingen geworden in een hoogtechnologische samenleving. Ze moeten hoogdringend de moderne werknemer gaan begeleiden en ondersteunen in plaats van te handelen alsof we nog in de jaren 70 of 80 leven. Toen ik afgelopen vrijdagavond in TerZake bij pitbull Phara de Aguirre de twee vakbondsbaronnen Xavier Verboven van het ABVV en Luc Cortebeeck van het ACV met kersvers federaal minister van Tewerkstelling Peter Vanvelthoven zag debatteren op zeer laag niveau zonder blijkbaar veel dossierkennis over het gecontesteerde Generatiepact, werd ik niet goed. Langs de ene kant ontdekte ik twee oververzadigde en uitgezakte topambtenaren en langs de andere kant de zoon van Louis Vanvelthoven uit Lommel die blijkbaar een vergiftigde ministerpost van de sp.a heeft gekregen. Voordeel van minister Peter is dat er met die kerel te praten valt. Zijn actiebereidheid is zeer groot. Maar de frêle vice-premier Freya Van den Bossche zal lachen dat ze door de sp.a-top mooi uit de wind gezet is. Ik lees zelfs dat ze het zich kan permitteren om boos te zijn op het ABVV? Weet de dochter van Luc Van den Bossche wel vanwaar de socialisten komen? Van de BWP eh! De Belgische Werklieden Partij! Ten opzichte van de eerste socialisten in optima forma zoals Emile Vandervelden of Camille Huysmans, is Freya Van den Bossche een salonsocialiste die alles te maken heeft met de sp.a en niets met de 'socialisten'. Maar ik zeg je Pol, voorlopig moeten we het met deze vakbonden doen. Ze vormen als het ware de enige gestructureerde instellingen voor de werknemers in dit land. Verboven en Cortebeeck zijn daarbij de stemmen van hun achterban. Misschien hebben zij inderdaad te veel onderhandeld en te weinig gecommuniceerd. Daar lijkt het op, maar ik kan het niet bewijzen.

Pol: De achterban? Dat is nog maar de vraag. Is de vakbond zo zeker van zijn achterban? Die bestaat bij het ABVV uit 20 % werklozen, 20 % gepensioneerden en minstens 20 % overheidsambtenaren. Als je deze mensen laat doen, dan krijg je iedere dag een staking. Ik laat dan ook niet toe dat zij mijn mening en opinie vertegenwoordigen. In mijn omgeving ken ik slechts enkele mensen die achter deze staking staan: leeglopers die altijd erop uit zijn om niet te werken en om de haverklap ziek zijn, schaapjes die gewoon slaafs hun vakbondje achterna lopen en mensen die ouder zijn dan 50, puur uit egoïstisch eigenbelang natuurlijk. Ik weet niet of het toeval is dat ik geen weldenkende stakers ken, dit is wel mijn oprechte ervaring. Al de anderen die een normaal, redelijk en gezond verstand hebben, beseffen dat het zo niet verder kan. Trouwens, het mag geen verbazing wekken dat de sp.a zich meer en meer distantieert van het oerconservatieve ABVV.

Robert: Hola Pol. Niet overdrijven eh. Ik ken de cijfers niet waarmee jij zo goochelt, maar scheer niet alle potentiële stakers over dezelfde kam. Zo'n 100.000 betogers in Brussel, het land verdeeld in stakers en niet-stakers, jij en ik hier aan de toog in pro en contra. Kranten die het opnemen voor de stakers. Tel daarbij op de intellectuelen - of wat zijn journalisten anders - van de VRT die hun programma's hebben onderbroken uit sympathie voor de stakers. Plus, je weet dat ik tegen Groen! ben, maar deze keer steek ik Vera Dua wel een pluim in haar kont omdat ze de vakbonden voluit steunt zodat die 'hautaine regering' maar eens moet luisteren naar de vakbonden. Ook voormalig vakbondsleidster en huidig sp.a-europarlementslid Mia De Vits deelt een beetje de mening van Dua. Bovendien kan je al die betogers, stakers en ongelukkigen over het Generatiepact geen onnozelaars noemen die ondoordacht de straat opgaan. Dat geloof ik niet. En dat volgens jou de sp.a zich meer en meer distantieert van het oerconservatieve ABVV geloof ik ook niet. Dat zou politieke zelfmoord betekenen! Ik vond het dus ook ronduit walgelijk dat Johan Vande Lanotte op het congres in Hasselt, waar hij tot nieuwe sp.a-voorzitter gekozen werd, onmiddellijk fulmineerde tegen de vakbond en als een razende gek zei dat hij wel sp.a'ers naar de fabrieken zou sturen om uit te leggen wat het Generatiepact nu precies inhoudt. Denkt Vande Lanotte nu echt dat ABVV'ers en sp.a'ers twee verschillende soorten mensen zijn?

Pol: Dit is wat ik net wilde zeggen: er groeit een kloof tussen de twee die te betreuren valt. En als ik zie hoe hoog jongeren zoals Gennez oplopen met de VLD, dan is mijn ongerustheid niet ongegrond.

Robert: Ik zeg je Pol, de meeste ABVV'ers zijn misschien nog de enige rasechte socialisten. Vakbondsmensen van het ABVV op het dak jagen, wil voor de sp.a zoveel zeggen als het kiezerspotentieel met vele procenten verkleinen. Nog maar eens. Voormalig sp.a-voorzitter en gouverneur Steve zou zo een onzin nooit verteld hebben. Achter de schermen heeft hij vaak met de Limburgse vakbondsman Jean-Claude Van Rode overleg gepleegd alvorens de achterban toe te spreken. Neen, het was de eerste flater van de nieuwe sp.a-voorzitter en het zal niet de laatste zijn. Oostendenaar Vande Lanotte heeft hautaine trekjes, dat zeg ik je hier aan de toog. En als de kloof tussen sp.a en ABVV maar niet té diep wordt, want dan wordt het tussen beide 'kameraden' een gevecht zonder einde of toch: tot de laatste stem is verdwenen! Jacqueline, twee pinten graag!

Pol: Pff, vroeger ging men met pensioen op 65 en leefde men gemiddeld tot 73 jaar. In een tijd dat er voor iedere gepensioneerde nog vier actieven waren die bijdragen stortten. Van iedere actieve werd omgerekend dus solidariteit verwacht om 2 pensioenjaren te financieren. De heren van vandaag willen blijven uittreden op 57 en genieten tot 81 jaar. En dat in een samenleving waar voor iedere gepensioneerde nog maar twee 'actieven' zullen bezig zijn. Volgens deze cijfers moet iedere actieve in de toekomst met andere woorden 12 pensioenjaren van een gepensioneerde financieren. Het zesvoudige! Je kan toch niet verwachten dat de kinderen van vandaag tijdens hun carrière het zesvoudige bijdragen voor de pensioenen van de mensen die tijdens hun eigen carrière maar 1/6 daarvan hebben bijgedragen?

Robert: Neen Pol, dat wil ik mijn kinderen ook niet aandoen. En de berekeningen die je voorlegt, kunnen allemaal kloppen, maar daarom vinden de vakbonden nu precies dat er nog niet genoeg gepraat is. Gestuwd door hun achterban willen ze opnieuw rond de tafel gaan zitten en niet om de hoekjes eraf te vijlen, maar om bepaalde zaken ernstig onder de loep te houden. Is dat geen democratie?

Pol: Neen Robert, dat is geen democratie. Omdat de vakbonden niet meer de vertegenwoordigers zijn van alle werknemers! In de verste verte niet. Als je een echte democratie wil, moet je een verplicht referendum houden. En dan nog, dan komt er een stokpaardje van onze vriend Leopold Laarmans: 'Het is maar genoeg als het op is'. Als je de mensen laat beslissen wordt alles er binnen de kortste keren doorgejaagd. Daarom hebben we toch leiders nodig die in alle redelijkheid iedereen in toom moeten houden en beslissingen moeten nemen die het algemeen belang dienen. En vergis je niet, want ik wil hier deze regering niet ophemelen, zeker niet. Ik vind wel dat er snel iets moet gebeuren en ja, ook ik zal harder en langer moeten werken, hoe pijnlijk dat voor mij ook gaat zijn, maar ik wil wel dat we ons goede sociale stelsel zo lang mogelijk kunnen behouden.

Robert: Het is wél democratie Pol en alleen al omwille van die democratie moet de regering met de vakbonden weer aan de tafel gaan zitten. Als een plicht. Een ophokplicht! Ik overdrijf een beetje, maar politici zijn toch verkozen door het volk. Ze hebben een mandaat van de bevolking gekregen. Niet om te doen wat zij willen, maar om op een redelijke wijze te doen wat het volk vraagt en nodig heeft. De vakbond is maar een tussenpersoon, een gelegitimeerde bemiddelaar in de hele context. Een metser kan je toch niet tot zijn 65ste op een stelling laten lopen? Een staalarbeider kan je toch niet tot zijn 65ste laten sjouwen met profielen? Maar een professor aan de universiteit kan voor mijn part wel tot zijn 70ste lesgeven. Een cafébaas mag voor mijn part tot zijn 75ste pintjes tappen. En vergeten we niet het belangrijkste in deze netelige kwestie: welke zin heeft het oudere werknemers langer aan de slag te houden als jongeren niet aan de slag geraken?

Pol: Dit is een argument dat ik nooit begrepen heb. Dit is hetzelfde als de werkloosheid bij vrouwen oplossen door ze de jobs van de mannen te geven. Dit is onzin. De activiteitsgraad moet omhoog door het brugpensioen op te trekken en de jongeren aan het werk te krijgen. Een 'of'' heeft in deze discussie geen plaats.

Robert: Pol, weet je dat met het Generatiepact een bedrag van 1 miljard euro gemoeid is? Dat is enorm, maar wat is dát in vergelijking met de toekomst van de jeugd? Moet dit geen dikke appendix worden aan het Generatiepact? Tussen haakjes: de werknemers bij Komatsu in Vilvoorde hebben gestaakt voor hun kinderen omdat deze metaalarbeiders weten wat werken is. Naïef? Ik denk het niet. En daarenboven eh Pol, als ze fatsoenlijk belastingen zouden innen en zwartwerk ernstig zouden aanpakken, dan was er geen tekort voor de financiering van onze sociale zekerheden en welvaartsvastheid. Als de regering ons land zou besturen zoals een curator dat doet bij een faillissement, zoals een goeie huisvader eh Pol, dan was België binnen de kortste tijd zo rijk als Monaco. Maar dat kan niet. De groeiende welvaart maakt ons ziek. De commercialisering van het leven is kolossaal. De platheid, grofheid en onbenulligheid voeren de boventoon in het publieke domein. En zo het volk, zo haar leiders. Wat wij nodig hebben, is een goeie dictator die tabula rasa maakt van profiteurs, onnozelaars en onderhandelaars die professioneel onderhandelen omdat het hun job is en niet om een efficiëntie in het leven te bepleiten. Weet je wat in De Standaard van vrijdag 28 oktober stond? 'Paars en bonden pokeren om het pact'. Pokeren eh Pol! Jacqueline, twee kelken alstublieft.

Pol: Zeg eens Robert, in plaats van domweg barricades op te werpen, zouden de vakbondsleiders niet beter een degelijk alternatief uitwerken? Nee-knikken als kleine kinderen en dan boos weglopen zal niemand verder helpen. Niet alleen wordt de al zwaar beschadigde economie weer geraakt, langs alle kanten worden mensen met een andere mening gekoeioneerd en geld uit de zakken geklopt. Een pure schande is dit! Daarom juich ik het schitterende voorstel van Patrick Dewael toe! Het is ontoelaatbaar dat een handjevol klootzakken wegen, terreinen en luchthavens gaan blokkeren. En dan gaan zeggen dat de staking een succes was. Haha, laat mij niet lachen. Ik leg op die manier met 1.000 mensen heel Europa plat, stelletje losers. Ik pik het niet dat ik gegijzeld wordt door onnozelaars die niet weten hoe de vork in de steel zit! Als er morgen van die debielen met petjes en een vestje in mijn weg staan, zal het beginnen kriebelen, dat verzeker ik je.

Robert: Tja Pol, vechten heeft nog nooit iemand geholpen. Behalve Hemingway en behalve in de competitiesporten boksen en judo. Maar ik vind het integendeel schandalig en crapuleus tegelijk dat Patrick Dewael dreigt met politiegeweld tegen stakers. Hij maakt de stakers bang en dreigt met zijn politiestaatje. Hij neemt de rol over van de kerk in de jaren 'stillekes'. Zo van 'Pas op hoor, God straft de slechteriken', of 'We maken korte metten met demonen'...Dewael is er bovendien ook in geslaagd het juridisch apparaat in de kantlijn van de staking te commercialiseren. Zo zijn heel wat advocatenkantoren in heel het land in stellling gebracht om op de kap van een overmoedige staker poen te scheppen. Bwa, Dewael is voor mij de echte grafdelver van het recht van staken en hij past daarbij de tactiek toe om de minst beschermde mensen van de maatschappij te treffen: de simpele werknemer zonder veel relaties of netwerken. Waarom dreigt Dewael zijn opponenten Verboven en Cortebeeck niet af? Staken is staken Pol, met alles erop en eraan. Dat kan ook conservatief klinken, maar de Franse Revolutie was geen revolutie geweest zonder barricades en onaangekondigde acties her en der. Zonder doden en gewonden. Zonder de rijken tegen de armen. Geen rozen zonder doornen. En die zwaar beschadigde economie van jou, eh? Dat is het begin van het einde van ons kapitalistisch systeem, Pol. Lees er Wallerstein maar eens op na. Kijk rondom je. Zie jij hier in 2010 nog één groot fabriek staan? Hoor jij nog dat er nieuwe bedrijven voor honderden werknemers worden gebouwd? Njet Pol! Alles gaat naar India en China en als het proletariaat dáár via het internet te weten komt dat het uitgebuit wordt, dan zal ook daar het kapitalistisch systeem in elkaar stuiken zoals plumpudding in de oven. Ik geef je op een papiertje: die Chinezen gaan er geen honderd jaar over doen zoals de arbeiders in onze contreien. De globalisering zal het proces nog versnellen. Er is geen houden meer aan. Na het communisme zal het kapitalisme als systeem ophouden te bestaan! Als de vakbonden nog één dienst kunnen bewijzen aan de werknemer dan is het de werknemer begeleiden naar een nieuw samenlevingsmodel.

Pol: Ach Robert, het is en was mij duidelijk dat deze vakbonden de belangen van de arbeiders niet dienen! Zij dienen de decadente arbeiders met onredelijkheid. Verder bedoel ik hiermee dat ze maar een klein deel van de arbeiders vertegenwoordigen en dus geen legitimatie hebben om in naam van alle arbeiders te handelen en te spreken. Met deze vakbonden wil ik nooit of nooit iets te maken hebben. Al ontslaan ze mij ieder jaar, deze leugenachtige bedriegers zullen mijn steun nooit krijgen. Als er niet snel iets aan deze vakbonden verandert, gaat dit land onherroepelijk naar de verdoemenis. Als je ons goede sociale systeem wil redden, zal het met deze, laten we eerlijk zijn, zachte kunstgrepen van de regering moeten gebeuren. Anders gaan we naar de situatie van onze buurlanden waar ze gewoon zonder boe of bah van de ene dag op de andere 15 % van het loon inhouden. Waarom geen voorbeeld nemen aan de landen in Scandinavië, waar 80 % van de beroepsbevolking lid is van een vakbond, maar waar die geen puberaal gedrag vertoont en zijn verantwoordelijkheid opneemt en samen met het beleid zoekt naar hervormingen die noodzakelijk zijn.

Robert: Toch mag je de vakbond niet onderschatten, Pol. Als instelling bedoel ik. Ook al is hij momenteel niet echt mee met de huidige maatschappij, toch heeft hij zijn zeer belangrijke functie. Het is jammer te moeten vaststellen dat een werknemer altijd tussen hamer en aambeeld zit. Staakt hij wel of staakt hij niet. Altijd is er dat harde 'smidse' gevoel. Stel dat er niet gestaakt mag en kan worden. Dan is de werkgever in de gelegenheid om net zoals in de 19e eeuw - herinner je de film 'Daens' - te doen en te laten wat hij wil. Hij verloont naar eigen goeddunken en bepaalt het klimaat en de sfeer op de werkvloer. Ook vandaag is dat proces weer ingezet. Traag maar zeker. Onder het mom dat het slecht gaat met de economie worden lonen bevroren, mensen afgedankt, meer werk aan één individu toegekend enzoverder enzovoort. Zonder vakbond gaat dat fenomeen van kwaad naar erger. Het schrijnendst gaat het er aan toe in de kleine KMO's waar werknemers geen poot hebben om op te staan. Je mag daar hopen op een redelijke baas want anders is het er dagelijks terreur!

Pol: Serieus blijven hé Robert! Dit is toch wel de grootste nonsens in jaren. Dit is momenteel een schitterend land om te werken, ook in de KMO's. Over wat klagen die dan: dat ze geen drie auto's kunnen betalen? De globalisering gaat inderdaad in de toekomst ons leven inderdaad op niet zo gunstige manier beïnvloeden, maar wie moet je dit dan verwijten? De kleine KMO? Je zal maar hopen dat er boven de hoofden van de stakers mensen beslissingen gaan nemen naar de toekomst toe die het leven nog een beetje dragelijk zullen houden, want zoals het nu is, vergeet het maar hoor. Zo goed gaan we het niet meer hebben.

Robert: Laat me uitspreken, Pol! Ben je echter in de mogelijkheid om wel te kunnen staken dan moet je dat 'recht' grijpen indien er ongenoegen is dat niet kan worden uitgepraat. En indien redelijkheid niet zegeviert, moet dat stakingsrecht opnieuw en opnieuw worden aangegrepen. Het is flauwekul dat Guy Verhofstadt zegt dat er genoeg vergaderd is over het pact. Meer dan 100 uren tijdens ongeveer 20 vergaderingen. Indien hij de sociale bescherming voor onze kinderen en kleinkinderen nodig acht, dan kan er niet genoeg worden gepraat. Elke psycholoog heeft meer geduld met een patiënt. En in de aangelegenheid als een generatiepact zijn alle kinderen van vandaag patiënten van de toekomst! Wat Scandinavië betreft, denk ik dat de maturiteit bij vakbonden, maar ook bij werknemers en werkgevers groter is dan hier. Ik ben voorstander van zo'n positieve vakbondsbeleving. Absoluut weten.

Pol: Het is te hopen dat de partijen snel weer greep krijgen op hun vakbonden en de boel gaan hervormen. Waar wacht de sp.a op om van het ABVV, momenteel versie Vlaams Belang - "We zijn niet tevreden en daar gaan we op inspelen bij de burger, want oh wat hebben we het hier slecht en oei, 2 jaar langer werken, ai ai arme ik, mijzelf!" - te reorganiseren tot een vakbond die echt weer de gewone man dient. Om over de werking van de vakbonden maar te zwijgen. Ook jij moet weten dat het ABVV allesbehalve democratisch is waarbij de geldstromen angstvallig geheim worden gehouden, de stemmingen op een dubieuze manier worden gehouden en de top wordt verkozen zoals men dat bij de paus doet...Jacqueline, tap nog eens twee pinten.

Robert: Dat is nu eenmaal het noodlot van het westerse leven, Pol. In deze kapitalistische wereld geldt nog steeds het adagium van Marx dat 'de heersende ideologie, de ideologie is van de heersende klasse'. Kijk maar eens naar de perikelen rond deze staking. De heersende massa die vertolkt wordt door de paarse regering en zijn vazallen zoals Voka of de vakbond van de bedrijfsleiders, Unizo of de vakbond van de zelfstandige werkgevers laten meer dan ooit van zich horen. Met de radiospot op het perverse af! Met die radiospot is Voka 'erover' gegaan en dat heeft de publieke opinie dan ook terecht verworpen. Maar Voka houdt niet op met zijn provocatie. Ook na de stakingen lachten ze de vakbonden uit in hun gezicht door de werkgevers de vakbonden te laten feliciteren voor hun goed gedrag tijdens de stakingsdag. Ronduit belachelijk! Maar zoals je hebt gemerkt heeft de heersende massa beroep gedaan op de typische machtsapparaten van het kapitalisme zoals de politie - en ik geloof zelfs dat Dewael de mogelijkheid openhield om ook het leger in te schakelen. Tjonge tjonge, wat gaat die Tongenaar doen als het echt brandt in België? Direct Navo-troepen vorderen?

Pol: Dat is belachelijk, ronduit belachelijk, Robert. Dewael had groot gelijk, want het was niet arbeiders tegen bourgeoisie. Het was decandente klootzakken die verwend zijn en denken dat ze niet meer moeten werken om een leven te blijven tegen een voorstel om ons te wapenen voor de toekomst.

Robert: Voor mij zijn het alleszins de letterlijke symbolen van een kapitalistisch systeem en zijn pure macht die tijdens deze stakingsronde zijn opgevoerd. En wie staat daarbij weer tegenover elkaar? Juist, de rijken en de aanleunende verderfelijke bourgeoisie en aan de andere kant van de diepe kloof, de werknemers of zeg maar gerust het proletariaat, de werkende mens die elke dag beseft dat als hij geen werk heeft, ook geen leven heeft of kan hebben. In dat opzicht Pol, is er na ruim 2.000 jaar zogeheten geciviliseerde wereld niet veel veranderd en hebben we een belabberde toekomst voor ogen!

Pol: Dus Robert, in plaats van met de spierballen te rollen, moeten we goede alternatieven voorstellen. Want laten we eerlijk zijn. De weg terug is geen optie. De hervormingen moeten er komen en wel NU! En het resultaat van de staking gaat enkel zijn dat de gewone man dagen wordt lastiggevallen door mensen die alle redelijkheid verloren zijn. Proficiat vakbonden! Wat mij betreft: leve de regering, leve Dewael! Hij had groot gelijk om dit groepje onverlaten op hun plichten te wijzen. Staken moet kunnen, mij en zovele anderen kloten niet. Anders moet ik op de barricades gaan staan tegen deze decadente werknemers en dan wordt het kamp in twee delen gesplitst voor als we echt moeten staken voor onze rechten.

Robert: Jacqueline, tap nog eens twee pinten zodat we deze staking verder kunnen verdrinken.


233. Tussen hamer en aambeeld (dinsdag 25 oktober)

De Duitse filosoof en econoom Karl Marx (1818-1883) schreef dat het kapitaal 'zijn eigen doodgraver, het proletariaat, voortbracht'. Als je de term 'proletariaat' een beetje nuanceert, wordt deze stelling vandaag in België weer brandend actueel. De arbeidersklasse is inderdaad het product van het kapitalisme en uiteindelijk zal zij de doodgraver van het systeem worden. In vergelijking met de vroege twintigste eeuw, maar ook nog veel later, heeft de arbeidersklasse de strijd gevoerd en gewonnen - dankzij de vakbonden - voor waarden die die van de bourgeoisie waren: alsmaar meer geld verdienen, grotere consumptie verwerven, promotie bereiken... Deze bourgeoisie-waarden zijn momenteel voldoende in het bewustzijn van de arbeidersklasse binnengedrongen én geassimileerd Op die manier heeft de arbeidersklasse zich begin eenentwintigste eeuw volledig geïntegreerd in het kapitalisme om straks als veredelde doodgraver ervan op te treden.

Uiteraard is de bourgeoisie van toen mettertijd omhoog geschoven in de piramide van het mensenpark, maar blijft een tweede citaat van Marx evenwel geldig: 'de heersende ideologie is de ideologie van de heersende massa'. Inderdaad, vandaag slaagt de nieuwe bourgeoisie erin de geëvolueerde arbeidersklasse te (blijven) beïnvloeden via de politiek, de pers, Voka, Unizo, de radio, de wetten, het gerecht... kortom het hele netwerk van (para) institutionele instellingen.

De paarse regering werpt zich in de huidige stakingsproblematiek op als grote verdediger van het kapitalisme - moeder, waar zijn de socialisten? - met op kop de minister van Binnenlandse zaken Patrick Dewael en VLD-fractieleider en abstracte kunstenaar Rik Daems. Minister Dewael trekt al zijn politieke registers open en zal de komende dagen de provinciegouverneurs, en die op hun beurt hun burgemeesters, instructies geven om de staking van komende vrijdag 28 oktober te 'beperken' (lees: stakingsdag sereen laten verlopen) onder de adagia 'veiligheid' en 'werken is een recht'. Minister Dewael verbiedt daarbij vakbondsblokkades en kan daarbij rekenen op een andere 'heersende massa'die onder meer de ondernemersorganisaties Unizo en Voka zijn. Voka ligt bovendien aan de basis dat het bedrijfsleven onmiddellijk en juridisch kan optreden tegen stakers die vrijdag een bedrijfsterrein willen afsluiten. Op die manier worden 'wetten' en 'gerecht' in stelling gebracht en kunnen werkgevers er alles aan doen om de effecten van een staking te beperken. Stakers riskeren dus vanaf vandaag een dwangsom te betalen. Maar ook de media maken deel uit van de 'heersende massa'. Ik wil me niet uitspreken over de opinie van de diverse politieke redacteurs die maar zo onafhankelijk kunnen zijn als de koers die hun vlaggenschip vaart. Feit is wel dat via een reeks radiospotjes, Voka stakers oproept om vrijdag het 'recht op werk' te respecteren wat zoveel wil zeggen dat er liefst geen werkwilligen worden tegengehouden door middel van blokkades.

Dit alles is een nuchtere vaststelling en ik vraag me af hoe enerzijds de socialistische toekomstmogelijkheden hierdoor gehypothekeerd worden en anderzijds hoe de vakbonden op deze stakingsevolutie dienen te reageren? Kunnen we stellen dat het reformisme de grondstroom moet blijven net zoals ze dat altijd al geweest is van de arbeidersbeweging in hoogontwikkelde kapitalistische landen met parlementair-democratische instellingen?

Het is alleszins een zeer rare situatie waarin we anno 2005 met de arbeidersklasse terechtgekomen zijn. Als het proletariaat niet gaat staken, geeft ze de heersende massa vrijgeleide om alles te regelen volgens de perverse regels van het kapitalisme. Om het simpel te houden: bedrijven sluiten om elders in de wereld goedkoper te gaan produceren: bedankt Belgisch proletariaat, welkom nieuw en onervaren proletariaat. Bedrijven sluiten om hun winsten te optimaliseren, denk aan BMW in Bornem!

Als het proletariaat wel gaat staken worden ze hic et nunc de doodgraver van het systeem. Kleine KMO's die moeten vechten om te overleven, kunnen na zo'n staking wel eens over kop gaan. Internationale bedrijven zoals Renault zouden bij een volgende wereldwijde saneringsronde, België wel eens kunnen schrappen van hun verlanglijstje.

Op die manier zit de arbeidersklasse altijd tussen hamer en aambeeld. Voor de vakbonden is het een specifieke taak om voor de arbeidersklasse een eigentijds 'bewegingsplan' uit te werken. De arbeider - en ik zie dat ruim - te begeleiden naar het einde van het kapitalistisch systeem, want Marx gaat gelijk krijgen. Dat we nu staken of niet, het kapitalistisch systeem houdt straks op te bestaan. Het mensenpark groeit daarvoor genoeg. De mondialisering of globalisering maakt de verschillen tussen arm en rijk alleen maar groter. Mensen zijn daarvoor 'onredelijk' genoeg. Voor velen onder ons is het trouwens maar 'genoeg' als het op is. De nieuwe Marx in de persoon van de Amerikaanse hoogleraar politicologie, Immanuel Wallerstein kondigde in 2001 trouwens al het einde van de economie aan in zijn drie dikke delen standaardwerk 'Het einde van de wereld zoals wij die kennen'. Volgens hem verkeert het kapitalistische systeem in een terminale crisis.

Op de schouders van de vakbondstenoren Xavier Verboven (ABVV) en Luc Cortebeeck (ACV) rusten nu zware taken. Hun verantwoordelijkheden zijn groot, maar in dialoog met de regering en zijn vazallen, moeten ze nu vooral bepleiten dat de arbeidersklasse niet de speelbal wordt van de twee machtsinstellingen 'regering' en 'vakbond' wat het onderwerp van staken ook mag zijn. De vakbonden moeten ook alert blijven voor het opportunisme als reformistische tactiek. De vakbonden moeten protesteren tegen elke repressie van de arbeidersbeweging. De vakbonden moeten ook dringend weer met de partijen rond de tafel gaan zitten over de nieuwe regels voor het kapitalisme. En als het straks vrijdag 28 oktober zal zijn dan mag geen enkele staker als loslopend wild worden aangeschoten en geen enkele werkwillige mag profiteren van een andere arbeider zijn zweet om te gaan shoppen.


232. October (dinsdag 18 oktober)

Dinsdagochtend achttien oktober vijf uur. Buiten is het net zo licht als tijdens de juni- of juli-ochtenden om vijf uur. Deze keer niet door de opkomende zon, maar door de volle maan die het zonlicht overijverig weerkaatst. Ik sta verwonderd aan het raam en kijk afwisselend naar de maan en de tuin die baadt in het licht. Ik kan niet geloven dat dit normaal is. Ik verwacht in oktober een zekere duisternis. Zowel 's morgens vroeg als 's avonds laat. Oktober (Latijn: october), de tiende maand van het jaar was voor de Romeinen, bij wie het jaar in maart begon, de achtste maand en vandaar dus de afleiding van 'octo' (acht). Oktober telt 31 dagen en gedurende de eerste 23 dagen van de maand staat de zon in het teken van de 'weegschaal', daarna in dat van de 'schorpioen'. Volgens Herr Seele (°Torhout, 1959), pianostemmer van formaat, zijn de sterrenbeelden belangrijk voor een mens. Volgens de kale bonenstaak bestaat een individu uit 50 procent temperament en 50 procent karakter. Het temperament is aangeboren en gelieerd met de natuur, de kosmos en dus de sterrenbeelden. Het karakter is wat het volk zegt over een mens, zo interpreteerde ik de woordenaar toen hij gistervoormiddag bij Friedl' Lesage in een Radio 1 - programma zat en ik op weg was naar Eden. Er flitsten tijdens het amusante interview wel 10 karakters door mijn hoofd en minstens 10 vrouwen die het altijd belangrijk vinden om te weten in welk sterrenbeeld ik geboren ben. Is het temperament voor de vrouwen? Het karakter voor de mannen? 'Hoe hard de rots ook wezen mag, de beitel wint het door de slag' en 'Kleine houwen vellen grote eiken' en 'Elke steen is er één' en 'Eén dode vlieg doet de zalf van de apotheker stinken' en 'Het is in de grootte niet gelegen, want anders ving de koe de haas' en 'Eén nagel doet wel een hoefijzer verliezen' en 'Het is net een gloeiende ezel' en 'Eén schurftig schaap kan een hele kudde aansteken' en 'Eén naaldenprik kan dodelijk zijn' en (tien) 'Eén bonte kraai maakt nog geen harde winter'. Nog gemakkelijker is het om 10 voorspellingen te doen voor de sterrenbeelden weegschaal en schorpioen. De grootste zever eerst!

"Ik was de achtste, als Meert de eerste was,
en dus was toen mijn naam October, mij van pas"

De Romeinen wijdden de maand 'october' toe aan Bacchus, de god van de overvloed, de goede god van de wijn. Door de Saksers en Karel de Grote werd de Romeinse naam echter vervangen door 'Windummemanoth' of 'Wijnoogstmaand'. En niemand zal - ook vandaag niet - betwisten dat in oktober de druiven worden geoogst. Vraag het maar aan de Graaf van Marokko of andere wijnboeren in Frankrijk, Italië of Portugal. Of dichter bij huis: de wijnkasteelheren van Genoels-Elderen (80.000 flessen per jaar) in Riemst en Domein de Grote Mot (3.500 flessen per jaar) in Borgloon. Daarbij telkens de Franse dichter François Rabelais (c. 1494-1553) indachtig: "Een gezonde ziel kan niet in een droog lichaam wonen."

Bij de Saksers was oktober ook de maand van de koude! En vermits er toen nog geen diepvriezers bestonden, werd er geprofiteerd van die koude om bederfwerend te slachten. De voorraad vlees indoen voor de lange koude winter. Vandaar dat voor de maand oktober ook de volgende namen bedacht werden: 'Reuzel-, Rosel- of Ruselmaand'. Wie vandaag of morgen in een loofbos wandelt, zal vroeg of laat ook een eikel op zijn hoofd krijgen. Inderdaad, de eikels storten met bakken uit de lucht en terecht krijgt oktober ook het synoniem 'Eikelmaand' op zijn vest gespeld. Tijdens de eerste helft van de twintigste eeuw raapten de 'boerkes' in Vlaanderen zakken vol met eikels als voer voor de varkens. Die beesten zijn er dol op. Over oktober als 'Zaaimaand' wil ik het hier niet hebben, omdat dàt berust op puur bijgeloof. Maar een zeer leuke benaming voor oktober is wel 'Herselmaand' of 'Aarzelmaand' omdat het jaargetijde als het ware aarzelt terwijl de dagen langzaam 'korten'. Deze laatste benaming is anno 2005 helemaal niet zo vreemd, want het heeft dit jaar in oktober meer gezomerd dan in juli of augustus. Uit ervaring weten we overigens dat oktober nog een mooie maand kan zijn en wie de legenden erop naslaat, zal lezen dat oktober net als maart zijn 12 schone dagen, de zogenaamde 'Kranenzomer', nog wil geven.

'October weër, Maart weër' maar 'Warme Octoberdagen, Februari vlagen' of 'October warm, Februari koud' en 'Hangen nog aen de bomen de blaen, 't duidt een strengen winter aen' of 'October met groene blaen, duidt een strengen Winter aen'

In ieder geval, veel vorst is ook niet goed voor oktober, want dan zal het in januari zeer koud zijn. Voordeel is wel dat wanneer het koud is in oktober, er geen rupsen zullen zijn. En rupsen zijn verschrikkelijke wezens. Ze kruipen waar ze niet moeten zijn, vreten waar dat niet mag, doen verschrikken en laten een spoor van walging na. Ja, we kennen dat soort ongedierte ook in onze maatschappij: de blinde arrivisten, de jandoedels, de ijverige ellebogen-collega's... Ach oktober, het is het voorportaal van de winter en wellicht de leukste maand van de herfst en misschien wel van het hele jaar. Geniet ervan met een goed glas wijn, dat oneindig veel meer is dan druivensap!


231. Thesaurus (dinsdag 11 oktober)

nil volentibus arduum, niets is moeilijk voor hen die willen

Zo! De tekst is bijna klaar. Tweeëntwintig zinnen. Korte, halflange en zeer lange zinnen. Misschien moet ik enkele woorden door andere betekenisverwante woorden vervangen. Ze zijn mogelijk te misleidend in het artikel. Te verwarrend. Te abstract. Ze kunnen dubbelzinnig zijn waardoor het beeld van de volledige tekst afwijkt van het beeld dat ik heb willen scheppen. Natuurlijk is dit het noodlot van de woorden. Ze worden vaak toegevoegd of geschrapt alsof het inhoudloze dingen zijn, zonder waarde, verachtelijk, eindeloos nutteloos of modellen zonder betekenis. En toch kunnen ze alleen of in samenstelling met andere eponiemen, verbasteringen, verkortingen, homofonen, homoniemen, hyponiemen, antoniemen of gewone barbarismen op een wonderlijke manier ontroeren, verblijden of provoceren. Een woord is soms zo schijnbaar onbeduidend als een zandkorrel, zacht als een babyhuid, krachtig als een storm. Zeg maar eens "Hoer" tegen je vrouw. "Dag" tegen een toerist in Parijs. Roep maar eens "Querulant" tegen een vrachtwagenchauffeur. "Italiaanse nar" tegen de paus of tegen je minnares: "Mijn roosje met je blozend perzikhuidje." Tegen de researchafdeling op het werk: "Einsteins poppenkast"... Maar is dat telkens het beeld dat je voor ogen houdt als de woorden uit je mond vliegen? Dekt de vlag de lading? Hoe vul je de tekorten op of aan, die woorden geschapen hebben? Niet dat een woord onvolkomen zou zijn, maar je kan nooit het beeld in een woord steken dat je bedoelt wanneer je het uitspreekt net nadat je het gedacht hebt. Ook met twee woorden kom je er niet. Zelfs niet met een zin. Bij de dokter hoor je het vaak. "Wat scheelt er mevrouwtje?" En dan begint de calvarietocht met woorden. Geen patiënt krijgt het gezegd in tien zinnen. In geen honderd. Woorden en beelden? Het is vaak hopeloos.

nihil sine labore, niets zonder inspanning

Hoe denken we? Hoe hanteren we tekens? Hoe werken ze? Wat wordt ermee gedaan? Welke rol spelen tekens bij manipulatie? Hoe interpreteren we de verschijnselen die zich in de wereld voordoen? Hoe kennen we betekenissen toe? Een semioticus buigt zich over zulke vragen. De Amerikaanse filosoof Sanders Peirce (1839-1914) heeft een theorie over tekens, tekenprocessen en tekengebruik uitgewerkt. De mens weet zich constant omringd door tekens. We zien iets, vatten dit op als een teken en trachten er een interpretatie aan te geven. Een voorbeeld? Ik zie een blonde vrouw in een Jaguar. De eerste gedachte die bij me opkomt, is dat ze wel rijk zal zijn. De Jaguar wordt opgevat als een teken, als teken van iets anders. In dit geval rijkdom. We doen de hele dag niets anders dan zo'n tekens interpreteren. Tekens en de taal? De taal heeft functies. We kunnen er mee communiceren of met woorden verslagen maken, uitdrukking geven aan gevoelens of overtuigingen, proberen anderen te overtuigen, dingen beloven, kwetsen, vleien, verleiden... reclametaal verleidt tot consumptie, poëzie tot emoties. Maar telkens spelen die geordende tekens of woorden een ontzettend belangrijke rol. Eén woord is soms niet genoeg, soms twee, al eens drie: heerlijk helder Heineken. Ja, op elk woord staat best een kraag schuim!

luctor et emergo, ik worstel en kom boven

De taal is zo oud als de mens ook al bestond hij tienduizenden jaren geleden - waarschijnlijk - uit pure tekens, maar die tekens waren evengoed als de taal interpreteerbaar als beelden die vertolkt werden door de zender of als een boodschap bij de ontvanger. Het semantisch veld van het woord is sindsdien geëvolueerd, maar het is wel altijd gelieerd met een tijdvak. Theologische en filosofische interpretaties van het woord door de eeuwen heen kunnen evengoed gezien worden als het schaven aan de ruwe steen die elk woord is. Een ritueel? Als de cultuurfilosoof Georges Steiner beweert dat het filosofisch discours de muziek van het denken is, dan durf ik evengoed stellen dat de muziek de verbeelding van woorden is. Het is niet voor niets dat filosofen zoals Flam en Nietzsche liever componisten dan filosofen waren geweest. Het leven van de taal en een aantal complexe krachtvelden van het woord in ons dagelijks leven vormen bovendien de leidraad van het leven tout court. Van vroeger tot heden, van politiek tot literatuur, van leugens tot de stilte. Taal heeft nooit de wiskunde geëvenaard. Taal is nooit zwart, wit of grijs geweest, maar altijd subjectief. "Krijg ik 100 euro!" Geen twijfel mogelijk wat ik bedoel met de vraag. "Krijg ik een lieve vrouw!" Hier zal een boek niet volstaan om te voldoen aan de vraag. Wanneer we de taal net als wiskunde zouden kunnen uitdrukken, dan zou communicatie tussen mensen optimaal zijn. De toren van Babel hersteld! Maar leeft de taal dan nog? Kunnen we dan met taal nog romans schrijven? Gedichten? Verzeilen we dan niet in het nieuwste verhaal 'La possibilité d'une île' van Michel Houellebecq waarbij de mensen perfecte klonen zijn, maar met de eigenschap niet meer te weten wat liefde of 'samen-leven' betekent en dus stilaan verglijden naar een onbegrijpelijke samenleving. Een gemeenschap waarin al onze huidige basismechanismen verbannen zijn. Inderdaad, een computer kan woorden vertalen met zijn Boole-instinct, maar of een geavanceerde computer ooit een gedicht zal kunnen schrijven waar het gevoel vanaf druipt zoals het zweet van het lijf na een vrijpartij is zeer de vraag, zoniet een utopische opdracht voor softwarespecialisten. Misschien moet taal wel onvertaalbaar blijven!

laudator temporis acti, iemand die het verleden prijst

'6. En Jaweh sprak: "Nu zijn ze één volk en spreken zij allen dezelfde taal. Wat zij nu doen is nog maar een begin; later zal geen enkel van hun plannen meer te stuiten zijn. 7. Laten Wij neerdalen en verwarring brengen in hun taal, zodat de een niet meer verstaat wat de ander zegt." 8. En Jaweh dreef hen vandaar naar alle kanten de hele aardbodem over, en er kwam een einde aan de bouw van de stad. 9. Daarom noemt men die stad Babel, want Jaweh heeft daar verwarring gebracht in de taal van alle mensen en hen vandaar over de hele aardbodem verspreid.' Na deze passage besloot filosoof Peter Sloterdijk: "Verspreiding van het mensengeslacht verschijnt in het licht van deze mythische oorkonde als resultaat van een goddelijke interventie met als doel de macht van de verenigde mensheid te breken (...)" Moeten we dan niet bouwen aan Babel? Bij erudieten bestaat zelfs de idee van de onmogelijkheid van het vertalen. Er zijn genoeg kritische utopisten die geen genoegen nemen met welke vertaling dan ook. Maar al te vaak worden belangrijke werken ingeleid door de (vertaal)afspraken die de vertaler met de lezer maakt. Het spel van de vertaalpraxis komt pas dan tot theoretische bezinning. Zo heb ik twee keer op mijn boekenplank het levensnoodzakelijke werk 'De Essays' van Michel de Montaigne, maar respectievelijk vertaald door Hans van Pinxteren en Frank De Graaff. Ook heel wat Griekse en Latijnse werken ondergaan deze factoren van interlinguale en interculturele communicatie. Vaak staan de vertaalde werken dan haaks op elkaar. Wat is ver-talen? Toch zien de auteurs in deze 'onvertaalbaarheid' geen contraproductief gegeven, maar ze beschouwen het integendeel als de krachtigste impuls tot vertalend handelen. Eigenlijk zou de lezer telkens 'alle' vertalingen van een werk moeten lezen om tot een competente reflectie van het werk te komen, maar dan nog blijft de hamvraag: 'In hoeverre heeft de originele schrijver überhaupt zelf neergeschreven wat hij in zijn diepste binnenste heeft gedacht?' Waar, in de hiërarchie van de oorspronkelijke bedoeling van een tekst, staan de vertalers met hun vertalingen? Komen we hier in de buurt van de scheve toren van Babel in navolging van die van Pisa?

latet anguis in herba, er schuilt een adder onder het gras

Wat was een van de grootste ideeën van de mensheid? Wellicht het idee van het alfabet, een systeem van letters. Het eerste alfabet is zo'n 4.000 jaar geleden verschenen in Egypte. Het alfabet was zeker geen volmaakt model, maar het heeft toch drie opmerkelijke eigenschappen: het is uniek, eenvoudig en gemakkelijk aan te passen. Het kan zich overigens en hoogstens aan iedere taal aanpassen. Net zoals mensen zich aan elke situatie kunnen aanpassen. Zodoende is net als de mens het alfabet een generalist of... men kan er alle kanten mee op. In het boekje 'Alfa Béta' gaat John Man na hoe en waar het alfabet zich verspreidde totdat het zich ontwikkelde tot het Romeinse alfabet dat momenteel het meest gebruikte schrift in de hele wereld is. In de ontdekking van dit unieke concept is en blijft de archeologie uitermate belangrijk want alleen deze wetenschap kan vroeg of laat ontdekken wie als eerste de letters uit de Egyptische hiërogliefen heeft gedestilleerd. Vanaf dat illustere moment reizen de letters en het alfabet van de diverse culturen op de golven van de wind en het water de wereld rond. In 1500 na Christus produceerde Europa ongeveer tweehonderdduizend boeken per jaar, terwijl er in China al eeuwenlang zo'n achthonderdduizend boeken per jaar werden uitgegeven. Rond het jaar 2000 produceerde de wereld zo'n tien miljard boeken per jaar zonder te spreken over de kranten, week- en maandbladen... Welk alfabet ook aan de orde is, het idee dat alle menselijke spraak kan worden weergegeven door een twintig tot dertig letters is een waarachtig wonder der mens.

cedant arma togae, laten de wapenen wijken voor de toga

De tekens of de letters die het alfabet vormen, maken de taal en het taalgebruik kan op zijn minst gezegd verdacht zijn. Doemdenkers menen zelfs dat de taal een middel is tot misleiding en helemaal geen communicatiemiddel of denkmechanisme betreft. Ze hebben niet helemaal ongelijk wanneer je de vormen van taalgebruik onderzoekt van reclame of politiek. Lach nu zelf met de volgende slogan: "Bovendien deelt u elk jaar mee in de winst van de Federale Verzekeringen (...)" of "Iedereen aan de slag," luidt een VLD-slogan terwijl het aantal werklozen in België in september precies 628.232 personen bedraagt. De taal moet daarom kritisch bekeken worden vooraleer men beoordeelt wat de mens ermee doet: hem gebruiken of misbruiken. De creatieve waarde van het woord is daarbij belangrijk, net zoals het waarheidsgehalte van de zin en de transcendente kwaliteiten van een tekst. Maar weinig woorden zijn eenduidig, denk maar aan de interjecties Oh! en Psst! Het plotse vermoeden is juist dat woorden vaak verschijnen met maskers op hun snoet. De woorden hebben telkens een eigen betekenis in de filosofie of de retoriek. "De grenzen zijn overal" betekent voor Voltaire beslist iets totaal anders dan "De grenzen zijn overal" voor een chauffeur op weg naar Istanbul. Gebruiken we het woord als woord of het woord als wapen?

Aanvallen!
dictum sapienti sat, voor een goed verstaander is dit woord voldoende

Geraadpleegde werken: