Column 'Groeten uit Berbroek' - Columns 150 t.e.m. 159

159. 'De sprint van de naakte aap' (dinsdag 25 mei)

"Zaterdag 22 mei 2004 (18.55 uur - 19.40 uur) in het Olmenhof in Herk-de-Stad tussen een unieke verzameling bomen - waaronder talrijke uitheemse - ren ik als een hert-met-handicap (want reeds 45 jaar) dé acht kilometer zonder pitsstop. Het is mijn natuur-lijke warme herstart van de hersenen!

Kilometer één
Acht kilometer in één ruk lopen. Wie kan het nog? Ik heb er alleszins drie maanden over gedaan om van drie kilometer naar een vlotte loopbeweging van acht kilometer te evolueren. Het was de minimumafstand die een Belgische stormfuselier met pak en zak - geweer in aanslag - uit de jaren tachtig moest kunnen afleggen als conditietest. Die kwaliteit moest hem in oorlogstijd in staat stellen om aan het front gemiddeld 12 minuten lang te (over)leven. Acht kilometer, een magische afstand om je van een gevaarlijk punt te verwijderen naar een beredeneerde veilige afstand. De soldatenfilosofie klopt nog steeds: ik woon op ruim acht kilometer van mijn werk. Hopsa, één kilometer.

Kilometer twee
Pff, Jacques Brel (1929-1978). Ik heb met verbijstering gelezen hoe die jonge Brel tot drie keer toe de vierde klas (Saint-Louis in Brussel) moest overdoen alvorens aan het lager onderwijs de brui te geven. Hoe een Vlaamse Brusselaar, dankzij de meest onwaarschijnlijke hardnekkigheid, is kunnen uitgroeien tot een wereldster waarvan Amerikanen denken dat het een Parijse chansonnier is en de meeste Nederlanders lachen als je zegt dat hij daadwerkelijk een Vlaming is. Goh, hij trok in de jaren zestig minstens tien keer zoveel publiek als Georges Brassens, Léo Ferré, Guy Béart en Charles Aznavour. De laatste vier jaar van zijn leven genoot hij slechts met één long (geopereerd in november 1974 in Brussel) van de passie en de pijn, maar de zeiler-vlieger-zanger-filmster-fantast Jacques Brel nam in 1977 nog een laatste elpee op (B.R.E.L. - Barclay - met het legendarische nummer 'Les F...' waarin hij de Vlamingen een spiegel voorhoudt) alvorens de aarde te verlaten. Haha, heel Vlaanderen stond met B.R.E.L. op zijn kop. De BRT verbood zelfs 'alle' nummers van hem op radio en televisie nog te spelen. Gezongen met één long, hé! Wat een bekrompen Vlaamse leeuwen die geen vlo in hun manen kunnen verdragen, zou Hugo Claus na de rel schrijven. En ik? Zie je me al lopen met één long? Hopsa, twee kilometer.

Kilometer drie
Wat hebben we deze week groen gelachen, mijn vrouw en ik. Sofie, tien jaar, kwam donderdag met pretoogjes van school en wou per se een nieuwe mop vertellen. Mama zegt tegen Jantje dat hij zijn fiets net als een hoer behandelt en dat zijn fietsgedrag meer op vrijen lijkt dan op wat anders. En de fietsketting is zijn condoom! Een dag later komt Jantje te laat op school en de meester vraagt naar de reden. Jantje: "Ik was aan't vrijen met mijn hoer en plots viel de condoom eraf." Tjonge tjonge, tien jaar, vierde leerjaar. Wat gaan we nog meemaken? Hopsa, drie kilometer.

Kilometer vier
Ik heb de laatste maand al dikwijls gemerkt dat Aristoteles het bij het rechte eind heeft. Lichaam en geest zijn naar analogie van zijn 'vorm' en 'materie' twee gescheiden dingen. Ogenschijnlijk zijn ze één, maar door te denken, kunnen we ze scheiden. In werkelijkheid gaat het natuurlijk niet. Je kan een mens niet splitsen in zijn vorm (het omhulsel van vel en knoken) en materie (geest) of dat wat er uniek aan is. Volgens Aristoteles hebben dus alle mensen grosso modo dezelfde vorm, maar er zijn geen twee die dezelfde materie hebben. Wel, ik heb het de jongste weken aan den lijve ondervonden. Mijn lichaam (vorm) was vaak zo moe dat mijn vrouw dacht ik geen journalist maar een metselaar was die tien uur per dag met stenen moet sjouwen. Maar evenveel keren dwong mijn geest (materie) mijn lichaam (vorm) om zich naar het Olmenhof te begeven om er de acht kilometer te gaan lopen. En wat bleek telkens: na twee kilometer loslopen, bleek mijn lichaam (vorm) helemaal niet vermoeid te zijn. Ik was een-en-al vitaliteit.. Spieren, pezen, gewrichten en hun gewrichtsbanden, bezenuwing, bloed- en zuurstofvoorziening en de botten - de basisingrediënten van mijn bewegingsapparaat - hielpen het lichaam (vorm) vlotjes zoals de geest (materie) het bedacht en na vier kilometer behoorde zelfs een spurtje tot de mogelijkheden. Ik heb hardop gelachen met die valsheid van mijn lichaam en ik heb mijn hersenen kilometer na kilometer beloond met extra ademhalingsoefeningen. Hopsa, vier kilometer.

Kilometer vijf
Wat heb ik allerbeste boekenvrienden. Er is dialoogmakker Peter die me bijna dagelijks vergezelt naar De Slegte in Hasselt. Er is Kris die me regelmatig trakteert op een filosofisch boek (Montaigne, Kafka, Kant...). Er is Luc die me wekelijks gedichtenbundels (al een vijftigtal, van Jean van den Weghe over Paul Wouters tot Dick Roggen) toestuurt. Er is Marcel die me dagelijks De Volkskrant en diverse boekenbijlagen (zopas een halve meter boekenbijlagen van Vrij Nederland uit de jaren 70) bezorgt. Er is Jean-Paul die me elke maandag Vrij Nederland (van synergie gesproken) doorgeeft. Er is Vic die me zijn filosofische bestsellers (Peter Sloterdijk-Kritiek van de cynische rede; Mark Elchardus-De Dramademocratie enzoverder) toevertrouwt. Er is Hubert die me bij elk bezoek een karrenvracht vrijdenkerslexicon (van J. C. Vanini over Pietro Pomponazzi tot Leopold Flam) schenkt. Er is Kristiaan die me fundamentele teksten toelevert van Hegel, Flam en Marx. Er is mijn vrouw die dit allemaal gedoogt. En dan zijn er nog de 'toevallige' boeken die ik tegenkom in de ontelbare boekenwinkels. Maar wat een boeken, wat een leven! Hopsa, vijf kilometer.

Kilometer zes
In de geheime leeskamer van mijn huis - het toilet - las ik, voor ik vertrok naar het Olmenhof-bos, in het boek 'De geschiedenis van de eeuwigheid' van Jorge Luis Borges over de 'Leer van de eeuwige terugkeer' die zich als volgt laat formuleren: "Het aantal atomen dat de wereld vormt, is weliswaar mateloos maar eindig en laat derhalve slechts een eindig (zij het eveneens mateloos) aantal combinaties toe. In een oneindige tijd moet het aantal mogelijke combinaties ooit bereikt zijn en zal het universum zich herhalen. Opnieuw zul je uit een schoot geboren worden, opnieuw zal je skelet groeien, opnieuw zal deze zelfde bladzijde in je eendere handen komen, opnieuw zul je alle uren doormaken tot aan dat van je ongelooflijke dood." Men schrijft deze 'leer' over het algemeen aan Nietzsche toe. Bij mijn volgende toiletbezoek zal ik lezen hoe Borges deze 'Leer van de eeuwige terugkeer' zal trachten te weerleggen. Dat kondigde hij alleszins aan voor ik vertrok. Ik ben eens benieuwd of hij daartoe in staat is. Hopsa, zes kilometer.

Kilometer zeven
Straks, na het douchen, zal ik mijn geschenk van De Slegte ontmantelen. Ik kocht vrijdag een prachtige uitgave van Spinoza's 'Ethica' en liet het prompt inpakken als een belangrijk geschenk. Ik doe dit wel vaker. Boeken waarnaar ik al lang verlang, mogen een dag tot enkele dagen als geschenk rusten op mijn werktafel. Daarna worden ze officieel geopend voor mijn computerscherm, het venster op de wereld. Een streepje muziek en een kolenzwarte koffie zorgen voor de sfeer. Vanaf dan wordt het boek werkinstrument en maakt het deel uit van mijn (boeken)leven. Deze 'Ethica' van Uitgeverij Prometheus/Bert Bakker is dubbel zo dik als diegene die ik al heb van Uitgeverij Wereldbibliotheek: een turf van 7 cm. Deze kanjer kan een leven ondersteunen! Hij is vertaald en ingeleid door filosoof Henri Krop. Op de linkerbladzijden staat de originele Latijnse tekst van Benedictus de Spinoza (1632-1677) en rechts fonkelt de Nederlandse vertaling. Een voorbeeld? (Links) Propositio LVIII. Gloria rationi non repugnat, sed ab eâ oriri potest. (Rechts) Stelling 58. Trots is niet in strijd met de rede maar kan daaruit ontstaan. Hopsa, zeven kilometer.

Kilometer acht
Ha, ik loop, dus ik besta. Volop denken is na zeven kilometer afstand geen probleem, maar nog een hoog tempo halen is er niet meer bij. Ik zal ruimschoots veertig minuten nodig hebben om deze acht kilometer te overdenken. Dat moet sneller kunnen in de toekomst. Het is alleszins belangrijk weer 'thuis' te kunnen komen na zo'n tocht door het bos. Thuis is waar ik rust vind. Waar ik in evenwicht ben of waar ik eenparig rechtlijnig kan bewegen zonder brokken te maken. Het doet me denken aan mijn bloedmooie vriendin (31 jaar) die nog geen echte thuis heeft. Ze twijfelt nu al jaren tussen 'vastroesten' met haar vriend of een nieuw leven beginnen (zoals dat heet). Gelukkig las ik in het boek 'De sprint van de naakte aap' van neuropsychiater Karel Ringoet een zo mogelijk bevrijdende anekdote voor haar. Die zal ik haar spoedig meedelen: "In de filosofie van het existentialisme is de overlevingsstrategie dat de mens alleen datgene is wat hij van zichzelf maakt. De mens is vrij, de mens is sociaal geëngageerd. Dit wordt trouwens geïllustreerd door een merkwaardige anekdote. Tijdens de oorlog kwam een jongeman bij Sartre en vroeg: "Wat moet ik doen? Mijn moeder is ziek. Moet ik bij haar blijven of moet ik resoluut vertrekken en strijden in het verzet?" De wijsgeer antwoordde: "Kies!".

Ziezo, acht kilometer: een goede keuze. Goed gedaan, Leopold.


158. De kosmische oppermacht (dinsdag 18 mei)

"Gelukkig heb ik geen filosofie gestudeerd. Zo kan ik tenminste nog filosofenvrij filosoferen."

Ik heb het boek 'The fingerprints of the Gods. The Evidence of Earth's Lost Civilization' (1) van Graham Hancock nog eens herlezen. Het boek schittert in het sterrenstelsel van andere boeken zoals 'The Message of the Sphinx: A Quest for the Hidden Legacy of Mankind' (Robert Bauval en Graham Hancock), 'Heaven's Mirror: Quest for the Lost Civilization' (Graham Hancock), 'The Sign and the Seal: The Quest for the Lost Ark of the Covenant' (Graham Hancock), 'Maps of the Ancient Sea Kings: Evidence of Advanced Civilization in the Ice Age' (Charles H. Hapgood) en 'The Mars Mystery: The Secret Connection Between Earth and the Red Planet' (Graham Hancock). Maar over deze boeken gaat het niet.

Wel over het gegeven van het mysterie waarmee de mensheid al duizenden jaren worstelt: wie zijn wij? Misschien is Erich von Däniken met zijn uitspraak en gelijknamige boek: 'Waren de goden kosmonauten' nog het dichtst bij de filosofische benadering naar de roots van de mensheid. Het is vandaag toch godgeklaagd dat de westerse wereld nog steeds de bijbel, de koran en ander religieus schriftuur ter hand neemt als inspiratiebron van ons bestaan? Wel als meditatiebron om humaan te leven, maar zeker niet om te weten hoe de aarde is ontstaan en in het bijzonder de denkende mens. Wie is het best geplaatst om na te denken en te onderzoeken of mensen inderdaad gegroeid zijn uit ogenschijnlijke gewetenloze wezens uit de diepe oceaan zonder handen en voeten, neus, oren en geslachtsdelen? Wie zou een zinnig antwoord kunnen geven op de dwingende vraag of de onopgeloste raadsels uit het verleden - de necropolis van Gizeh met de Grote Piramide en de Sfinxtempel... - niet de sleutel bevatten van ons bestaan ? Ik denk in de eerste plaats aan dé filosoof mét wetenschappelijke kennis. Of een groep van filosofen en wetenschappers samen. Maar echte filosofen met baanbrekende ideeën zijn eerder zeldzaam. De meeste filosofen zitten in een eendimensionale ruimte te denken. Ze zijn de voortzetters van de voortzetters van die ene filosoof. Ze verfijnen de techniek en de gedachten van Hegel, van Nietzsche, van Sartre, van Russell, van Popper... Altijd maar weer: Hegelianen, sofisten, structuralisten en aanhangers van filosoof x of y.

Nooit bedenken ze totaal nieuwe modellen die ongekend en misschien in eerste instantie ongeoorloofd zijn. Maar weinig filosofische reputaties hebben de voorbije 2.500 jaar doorstaan! Niemand komt aandraven met de theorie van bijvoorbeeld de kosmische spiegel (zelf bedacht, hoor). Of de filosofie dat mensen een afwijking zijn van de natuur. Of dat mensen het bewustzijn hebben van een boom, maar zich kunnen voortbewegen. Ik zeg maar wat. Altijd weer wordt er verder gedacht, verder geborduurd en voort getimmerd aan wat de vorige filosoof dacht en schreef. Ofwel wordt er een fantastische compilatie van filosofen-gedachten gemaakt. Nooit wordt er buiten de bestaande dimensies getreden. Ondanks de parabel van Plato (de schaduwbewoners van een grot). Ondanks het oosters nihilisme van de kikker in de waterput (voor wie de hemel besloten werd door de randen van de put). Altijd maar opnieuw zijn er filosofen die verschrikkelijk ingewikkelde boeken schrijven voor hun collega's. Of zijn er filosofen die in de marginaliteit van het menselijk bestaan het edele humanisme een zekere diepgang geven.

Ook de wetenschappers verzaken. Intellectueel arrivisme in plaats van intellectuele ideologie en dit laatste ook niet als 'vals bewustzijn' of 'ongeldige kennis' (2). De laatste twee, die naar mijn zeer beperkte kennis de laatste honderd jaar de stilte doorbroken hebben, zijn Einstein en Prigogine. Zij hebben verder durven denken dan hun neus lang was en hebben totaal nieuwe theorieën verkondigd én het wetenschappelijk ondersteund. Einstein met zijn relativiteitstheorie en Prigogine met zijn chaostheorie. De andere nuttige wetenschappers hebben kanker beter helpen bestrijden, een aidscoctail ontwikkeld, open hartoperaties langs de rug bedacht enzoverder enzovoort. Allemaal ten voordele van het goede 'profane' leven. Andere vorsers hebben bijvoorbeeld gezorgd dat de gemiddelde leeftijd van de mens steeg of dat gemanipuleerde gewassen een antwoord zouden kunnen zijn tegen de honger in de wereld. Maar geen enkele wetenschapper heeft gezorgd voor een levenselixir of een uitleg wie de mens is en waar hij vandaan komt. Geen wetenschapper noch één hele universiteit kan vertellen waarom een octopus niet geplet wordt als hij zich meer dan duizend meter onder water amuseert. Waar de ruimte ophoudt en waarom de mens is wie hij is.

Na 4.000 jaar leven op aarde - van holbewoner tot appartementseigenaar - weten we niets van ons feitelijke bestaan, van onze afkomst ten gronde. Onze beste archeologen graven nog steeds knoken en scherven op en werken koortsachtig aan de reuzenpuzzel van ons menselijk bestaan. Over de ontbrekende schakel tussen aap en mens blijven de antwoorden even mysterieus als de perfect geometrische en geodetische stand van de piramides. De gemakkelijkste manier blijft uiteraard beroep doen op godsdienst en eigengereide hypothesen die maar aandacht krijgen als de verspreider ervan een academisch statuut heeft. En dan nog. Over de ware toedracht van de lijkwade van Turijn spreken de meest gerenommeerde universiteiten elkaar tegen. Tjonge, tjonge, voor mijn part is het echt een grap van Leonardo da Vinci (3) geweest!

De mythologie van de mensheid moét op aarde gevonden worden. Dat is mijn overtuiging. Maar we zoeken niet genoeg. We denken niet genoeg na en we zijn té beperkt (kortzichtig) ingesteld om de sleutel te vinden die ons tot de werkelijke uitvinder van de mens zal leiden. Ik ben er ook van overtuigd dat diezelfde sleutel ook het leven zal verklaren, van vroeger tot nu, van leven tot dood en het derde luik: de betekenis van dat leven in de kosmos zoals wij die ervaren wanneer we naar de hemel turen. Ik denk dat als we in staat zouden zijn om onze hersenen volledig te activeren, we de grootste stap vooruit hebben gezet om een waarachtig deel van de kosmos te worden. Want exact kunnen verklaren waarom onze mond onder de neus staat en een penis niet op het voorhoofd gepositioneerd is, wil ook zeggen dat we in staat zullen zijn te verklaren waarom er zwarte gaten zijn in de ruimte, of waarom het heelal uitdeint of inkrimpt... Waarom we niet in staat zijn te denken in kleuren en 'aantal sterren in ons gezichtsbereik' of de geodetische stand van onze ruggenwervel ten opzichte van de stand van de maan. Misschien worden we wel oud omdat onze cellen niet genoeg in contact met een bepaalde ster staan. Misschien sterven we plots omdat de maan een zekere aantrekkingskracht wel dan niet kan uitoefenen op onze alvleesklier... Maar ik denk dat we ook winst boeken wanneer we zouden afstappen van de klassieke denkpatronen met alle huidige fysische berekeningen waarin de parameters tijd, afstand en snelheid een determinerende rol spelen. In zijn boek 'Rede en Cultuur' (4) schrijft Ernest Gellner: "Maar binnen een dergelijk geordende natuur is geen plaats voor de rede noch voor ethiek, noch voor een echte identiteit. Een grote geordende machine biedt alleen plaats aan andere kleine machines, nooit aan personen. Ze biedt plaats aan mechanismen die gehoorzamen aan natuurwetten: ze heeft geen plaats voor wezens die zelfstandig en op eigen houtje zowel natuurwetten als morele wetten bedenken en er vrijelijk en rationeel voor kiezen zich aan de laatste te houden. De rede moest dus voor Kant buitenaards worden verklaard...".

Er is nog een andere gedachte die me vooral bij volle maan parten speelt. De gedachte van de kosmische oppermacht. Intuïtief voel ik een kracht die sterker is dan de gravitatiekracht. Het zouden achtergebleven zogenaamde goden kunnen zijn die Erich von Däniken suggereert. Astronauten die 12.000 jaar geleden hier op aarde zijn geland en ofwel de meest mensachtigen hebben geholpen in hun cultivering en daarna weer vertrokken; ofwel gewoon hier gebleven zijn en met ongekende middelen nog steeds de mensheid sturen. Het verklaart uiteraard nog steeds niet hoe de mens ontworpen is en wie de architect is, maar wel waarom we nog steeds zo weinig weten en bijvoorbeeld zo laat het vliegtuig hebben uitgevonden. Ik denk dat iemand bewust de mensheid permanent een stokje in de wielen steekt omdat hij of zij beseft dat de mens een kosmische eenheid is die een vergissing is in de onmetelijkheid. Een vergissing omdat ze vernietigt wat ze liefheeft en omdat ze liefheeft wat van geen belang is. Uit een zekere sympathie worden we gestuurd op aarde zolang het kan. Uiteindelijk zullen we verdwijnen net zoals de dinosauriërs waarvan we nog altijd niet weten 'waarom' ze plots verdwenen.

Er is nóg een gedachte. Wanneer de Poolster schijnt! Die gedachte is dat een aantal aardse mensen de sleutel al gevonden heeft, maar die niet wil of kan delen. De paniek van zes miljard mensen zou inderdaad de wereld onmiddellijk doen vergaan. De elite van erudieten weet precies wat hier op aarde is en niet-is. Wie we zijn en wat de bedoeling is. Vanwaar we komen en wat de missie van de mensheid is. Waar in de kosmos een contactpunt is. Een elite die alle onopgeloste raadsels uit het verleden in boekvorm heeft. Die de aardlingen maar laat stoeien totdat het op is. Die nu en dan de mensheid bijstuurt met extra 'brood' en nieuwe 'spelen'. Met nieuwe ziekten en andere levenstendensen. Die de huidige evolutie van onze technologie gedoogt als onderdeel van een proefproject. Ze doet dit misschien allemaal in opdracht van een andere buitenaardse beschaving? Het leven, een complot! Wij, mensen, een speeltje van kosmische titanen die straks naar de finale komen kijken. Als we met zeven miljard zijn op aarde. Precies genoeg om de kosmische oppermacht uit de bol te doen gaan.

Kantlijnen
1. 'Het ontstaan en het einde van alles' door Graham Hancock (Tirion, 1997)
2. 'Op het scherp van de rede' - Hugo Van den Enden - 40 jaar kritisch denken (Garant, 2003)
3. "Een Brits team onder leiding van Lynn Picknett en Clive Prince is tot de conclusie gekomen dat de 'Lijkwade van Turijn' geen afbeelding is van Christus, maar een zelfportret van Da Vinci. In het boek 'Turin Shroud, in whose image' wijst het team van Picknett en Prince op de perfectie waarmee het beeld gemaakt werd." (juni 2001)
4. 'Rede en cultuur' Rationaliteit en rationalisme door de eeuwen heen' door Ernest Gellner (Wereldbibliotheek, 1995)


157. Zo trouw als een hond (dinsdag 11 mei)

Aforismen

 54.
Volgens een onderzoek in 1978 heeft een gemiddelde Nederlander 10.000 woorden in zijn hoofd opgeslagen. Voor de Vlamingen kunnen we anno 2004 wellicht hetzelfde verwachten. De dikke Van Dale, uitgave 1980, bevatte 220.000 trefwoorden. Alle Nederlandse woorden samen zijn er ongeveer 5.000.000. Willem Elsschot beschikte over 1.500 woorden. Schrijven is dus geen kwestie van veel woorden kennen, maar wachten op de heilige vonk.

 55.
"Er zijn twee soorten politici: zij die hun taal gebruiken om hun gedachten te verbergen en zij die hun taal gebruiken om te verbergen dat zij geen gedachten hebben," schreef Jan Greshoff in 1966 in zijn boek 'Cum Grano Salis'.

 56.
Het is 11.59 uur. Geen uur van de dag is zo belachelijk als dit. Maar elke dag weer kondigt dit tijdstip bijna de middag aan. Een moment van rust of verpozing. De scheiding van het eerste deel met het tweede van de dag. In de lente ogenschijnlijk langer dan in de winter. Kijk, de brasserieën lopen vol. Alle westerse mensen zijn dan toch geprogrammeerd om rond twaalven te gaan eten. Honger of geen zin? Kieper die rotzooi gemanipuleerde sojascheuten maar in het keelgat. De spijsvertering weet er wel raad mee. Uiteindelijk belandt het allemaal op één grote hoop. Een hoop stront! Over deze materie is al veel geschreven en getekend. En iedereen is er dagelijks mee bezig. Iedereen, zoals hij gebekt is.

 57.
Ik probeer elke dag te leven op de grens van mijn mogelijkheden. Met maar één gedachte: morgen wordt het beter. En met zoveel bijgedachten: het had erger kunnen zijn door bijvoorbeeld in Afrika geboren te zijn, of morgen val ik dood, of morgen krijgt mijn broos gezin een hartinfarct... het leven is trouwens even grillig als de natuur die het meest onstuimige karakter van de aarde heeft. Ze geeft en neemt, maar doet dat op een despotische manier. Geen mens noch menselijke kracht is opgewassen tegen mogelijk natuurgeweld. Japan, één van de economische reuzen van de wereld beeft van tijd tot tijd en gelijk welke natie die zich op de oceaan begeeft, wordt een speelbal van de golven, zeg maar van Moeder Natuur. Die ligt als een slang te slapen en te genieten van al die kronkelingen op haar lijf. Maar soms wordt het haar te veel en rilt ze even. Dat is dan genoeg beweging om een heel land of werelddeel te schudden zodat de cultuur er verdwijnt in ravijnen of overspoeld wordt door het water. Met die natuur wil ik elke dag rekening houden want ook mijn lichaam wordt gedreven door het bloed van Moeder Natuur.

 58.
Waarom ik dit zomaar wil en kan vertellen. Omdat de eros deel uitmaakt van elke mens. Vroeger en nu, bij de natuurvolkeren, bij de cultuurvolkeren, in het Midden-Oosten, in het oude Griekenland, bij de Romeinen, in Parijs, in de USA...Het liefdesleven is zo noodzakelijk als voedsel en alle filosofen hebben er op de een of andere manier over geschreven. Extreem zoals Markies de Sade tot het erudiet werk van de Vlaamse filosoof Leopold Flam. Eros inspireert en intrigeert en is daarom een terechte zaak van elke mens in wording. De hoerenbuurten opzoeken in de grootsteden is daarom geen zonde maar integendeel een inspiratiebron van de vrije geest. Niet voor niets bezochten en bezoeken meesters in de meest diverse disciplines de rosse buurt van bijvoorbeeld Parijs. Ik denk aan Picasso, aan Emile Zola en zelfs aan prinsen en prinsessen. Wie beweert dat een en ander een vieze boel is, moet zich maar beraden. Het zijn meestal mensen met conflicten met zichzelf, met de maatschappij of met de evolutie van een volk die protesteren. Eros is net zo interessant als cannabis en alcohol, maar uiteraard: overdaad schaadt.

 59.
Ik heb een lange periode gehad in mijn jongste leven dat ik met het boek 'Dagboeknotities' van Kierkegaard over straat liep. Met het boek kon ik elke eenzaamheid gemakkelijk de baas. Kierkegaard schreef net zoals Spinoza en Nietzsche al eens in aforismen. De Deense filosoof is tijdens zijn hele leven (1813-1855) verguisd geweest. Pas na WO I is hij ontdekt geworden en over de hele wereld uitgesmeerd als dé existentialist of nog straffer: dé grondlegger van het existentialisme. Maar goh (niet: God!), wat schrijft Kierkegaard fantastisch. Ik kan goed geloven dat ook Leopold Flam van hem hield. Elk stukje dat ik van Kierkegaard lees, zet een stempel op mijn ziel en prikkelt mijn hersenen in een ongekend gebied. Op die manier worden mijn hersenen in mijn veertiger jaren uitgebreid inzake rendement. Een en ander van Kierkegaard is ook zo op de ziel geschreven. Neem nu deze: "Consequentie van karakter kwetst altijd het egoïsme van de tijdgenoten" (§85, pg. 51)

 60.
Als je sommige mensen bezig ziet, dan denk je toch: "Waarom zou ik meehelpen om de wereld te verbeteren?" Die mensen zouden eerst moeten verdwijnen, weggegomd worden vooraleer de 'goede' acties worden ingezet. Wellicht is het daarom dat God zolang wacht om weer op aarde te verschijnen. Hij weet meer!

 61.
"Mijn lieve vrouw. Het zal onwaarschijnlijk klinken, maar ik vraag me momenteel af wat ik hier in Parijs kom doen. Waarom ik vrouw en twee kinderen achterlaat voor een nieuw verhaal in de lichtstad. Het derde al dit jaar. Heel alleen zit ik hier onder de Sacre Coeur en zal pas laat op de avond afspreken met vrienden. In deze chaotische omstandigheden in mijn geest, vind ik moeilijk woorden om de zinnen als water te laten stromen. Ik beleef mijn eerste momenten in Parijs met een beklemmend gevoel. Onbezonnen stap ik namiddag rond en zoek een nieuwe weg in Parijs die nuttig is in de (schijnbare) zinloosheid die ik nu beleef. Ik probeer een goede reden te vinden voor mijn 'weekje' Parijs, maar ik kan niets verzinnen dat enige verantwoording draagt. Maar moet dat? Kan ik als veertiger niet eens alleen zijn met mezelf? Mag ik me niet eens verplichten om me te bezinnen? Moet ik me verplicht voelen om nonstop met vrouw en kinderen bezig te zijn? Wat is de 'return' voor deze mogelijke inzet? Krijg ik dan op het einde van mijn leven een extra kadertje op mijn graf waarop: 'Zo trouw als een hond, ging nooit alleen weg. Nergens. Nooit!" (Uit een brief aan mijn vrouw, vanuit Parijs)


157bis. 'Jenseits von Gut und Böse'

Al die zever over folteringen. De Middeleeuwen: dàt waren nog eens folteringen. Weet je nog? Juliuas Caesar Vanini (1585 - 19 februari 1619) in de late Middeleeuwen? Afranselen met de roede tot het bloed eruit spoot. Daarna zijn tong eruit. Met de paardentang. Kermend als een varken werd hij de hooikar opgegooid om even later over het plein van Toulouse als een attractie te 'carnavaliseren'. In het aanzien van de brave kutburgers van de Franse stad. Van de houten kar werd hij stikkend in zijn kots en bloedklonters de brandstapel opgesleurd. Tegen een paal geranseld. En dan kwam broeder Sjakie nog even vragen of Vanini wou zeggen dat hij van God hield en om vergiffenis vroeg. De sukkelaar kon zijn tong toen zelfs niet meer uitsteken!

Hey, oorlog is oorlog, hé. Afghanistan, Irak, Israël-Palestina. Rijk tegen arm. Kolonialen tegen slaven. Langs de ene kant gooien ze dorpen en paleizen plat. Vijf minuten later gaan ze vragen of het goed is of ze nog wat schieten in de straten. Met één bom scheuren ze tientallen mensen als de beste beenhouwers uit elkaar en vijf minuten later gaan ze vragen of het goed is als ze nog een paar gevangenen meenemen. Soldaten zonder strepen of sterren, eeuwenver van huis, knikkende knieën-dag-na-dag, de speelbal van imperialisten... zien hun vrienden sneuvelen als garnalen in de mond van de oorlog en vijf minuten later moeten de gedemoraliseerde soldaten collega's van de andere zijde van het front gaan vragen of ze een sigaretje willen roken in de cel.

Je zou voor minder de wereld uit-plassen! Het vuur, het licht van deze verdorven en tot de hoogste graad verheven decadente mensheid doven! Wat een show. Wat een onvoorstelbare soap der titanen. En de hele wereld doet mee. De hypokrieten op kop. De pers in het kielzog. En de gapende burger staat en kijkt ernaar, scherpt zijn 21ste eeuwse nihilisme nog wat aan. Terwijl het allemaal aangekondigd is door de meester-filosoof Friedrich Nietzsche einde negentiende eeuw, toen hij 'Also sprach Zarathustra' (1892) én 'Jenseits von Gut und Böse' (1886) én 'Menschliches Allzumenschliches' (1878) enzoverder schreef. Wat een ziener! En wij hebben er niets van begrepen. Niets mee gedaan! Wij leven gewoon door zoals 4.000 jaar geleden. We zijn geen haar veranderd. Breng de stenen en de knots...


156. Berbroekenland (dinsdag 4 mei)

"Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje

aardappelen, kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee."
(Jonge sla, van Rutger Kopland)

Ze hebben me weer in de luren gelegd dit plantjaar! Mijn twee rakkers van vaders, Leopold-de-bloedvader en Rény-de-schoonvader. Verdomme, toch! Toen ik einde februari al allusie maakte om plantgoed te gaan kopen, lachten ze me naar de eeuwige spinaziejachtvelden. Ik kocht uit beleefdheid niets, maar vergat in maart-april 'charlotten', 'ajuinen' en 'sjalotten' bij de zaadhandel te gaan halen. Weken kwamen, weken gingen en toen ik einde april eerder toevallig dan plots een bezoek bracht aan de tuinen van mijn dierbare vaders, kreeg ik een mokerslag van de lente toegediend. Beide ervaren wijsneuzen hadden hun moestuin al intensief bewerkt. Ik zag de aardappelen al ongeduldig tegen de aardkorst stoten. Ik zag de groene sappige scheuten van de sjalotten al stijf naar de hemel reiken. Ik keek gegeseld in de oostenwind streng in hun richting, maar ze wezen als onschuldige kinderen naar de bedjes waarin het zaad van wortelen wachtte op broodnodige regen. Ja, het moest regenen.

Met de vuisten diep in mijn zakken dacht in aan mijn onbewerkte tuin in Berbroek en met de tanden op elkaar zong ik Brel, met eenzelfde passie en pijn: "Zonder liefde, warme liefde/ Waait de wind, de stomme wind/ Zonder liefde, warme liefde/ Weent de zee, de grijze zee/ Zonder liefde, warme liefde/ Lijdt het licht, het donkere licht/ En schuurt het zand over mijn land/ Mijn platte land, mijn Vlaanderenland/.

Ik wreef de handen door mijn gezicht en reed gejaagd door de wind naar het tuincentrum in Schulen. Het was woensdag 28 april en de zon brandde als een toorts aan de hemel. Seizoenen bestonden niet meer. Zomer en lente wisselden met elkaar als koppels van partner. Maar ik was te laat. Het plantgoed was op. "Geen charlotten-aardappelen meer, geen ajuinen noch sjalotten," declameerde de kille verkoper. Hij bekeek me alsof ik paaseieren vroeg op Kerstmis en wou nog één ding kwijt alvorens het hoofd te draaien op zoek naar klanten die wel netjes op tijd hun plantgoed hadden besteld: "Ik heb nog enkel een zak met ossetongen." Ik weigerde. Ossetongen zijn patatten voor varkens. En toen hij het verpieterde plantgoed liet ziet, wist ik dat het ook voor de varkens niet deugde. Ik groette en reed naar de volgende plantenzaak. En naar de volgende. Naar Lummen. Naar Beringen. Naar Olmen om uiteindelijk in Balen uit te komen. Groenten uit Balen, dus. Bij het tuincentrum Aveve kocht ik als een tevreden gek zes kilogram aardappelen van de soort 'gloria'. En in mijn geboortedorp Oostham vond ik even later en lachend als een nar voldoende ajuinen en sjalotten om het gezin wellicht tot in het voorjaar van 2005 van pittig stoofsel te voorzien.

Oef! Tijdens het 1 mei-weekend kon ik mijn spit- en elegante zaaiactiviteiten vooralsnog beginnen. Toen ik die avond de helende douche verliet, was ik zo voldaan als een baby die net van de warme en zachte moederborst had gedronken. Ik keek die avond mijn vrouw niet diep in haar bruine ogen, maar greep naar 'De aarde' van Emile Zola en liet de bladeren ritselen in mijn handen alsof ik de natuur wilde waarschuwen: "Ik kom eraan!"

Zaterdag 1 mei was ik al voor de socialisten uit bed: vijf uur! Ik schreef me wakker met de bewegingsfilosofie van filosoof-krijgskunstenaar Leo Herrebosch en voelde de kracht van zijn Tai Chi via mijn vingers naar mijn lichaam vloeien. Om half zes nam het licht het vreedzaam over van de duisternis en klokslag zes uur wekte ik mijn twee rosse kippen en haalde ik spade en riek om de aarde aan te vallen. Ze bood geen weerstand en met een enkele spadesteek spleet de aarde open alsof ik Mozes was die de Dode Zee beval. Na het schapenmest rijkelijk in de kloven van de grond te hebben gekieperd, naaide ik als een chirurg de wonde weer dicht. Vogels floten, de kippen scharrelden, een eenzame kat kwam voorbij, buurhonden blaften, wolken schoven schokkend voorbij en de zon probeerde zonder enige opwarming voor een feest te zorgen, maar onthield zich tot het historische nieuws van acht uur: "Op een vreedzame manier is Europa uitgebreid met tien nieuwe EU-landen. We zijn nu met 451 miljoen inwoners. Er zijn twintig officiële talen en de gemiddelde levensverwachting van de tien nieuwe lidstaten is 73,9 jaar tegenover 78,5 voor België."

Zaterdagnamiddag 15.00 uur was in Berbroek de opeenvolging der teelten ook in 2004 weer verzekerd. Tot mijn spijt had ik de 1-mei-stoet in Beringen niet bezocht, maar ik had opnieuw de vreugde van de arbeid geproefd, het zweet van de arbeider gezweet, mijn geest naar de arbeidersoptocht gestuurd. In het leven moeten keuzes worden gemaakt. En terwijl ik de laatste 'gloria' toedekte met dezelfde liefde als ik mijn kinderen in bed stop, zong ik opnieuw Brel, deze keer met heimwee naar mijn socialistische vrienden:"Zonder liefde, warme liefde/ Lacht de duivel, de zwarte duivel/ Zonder liefde, warme liefde/ Brandt mijn hart, mijn oude hart/ Zonder liefde, warme liefde/ Sterft de zomer, de droeve zomer/ En schuurt het zand over mijn land/ Mijn platte land, mijn Berbroekenland."


155. In de knoop (dinsdag 27 april)

[Edele en wijze mensen hebben ooit aan de muziek der sferen geloofd: edele en wijze mensen geloven nog altijd aan de 'zedelijke zin van het bestaan'. Maar op zekere dag zal ook deze sferenmuziek niet langer tot hun oren doordringen! Zij worden wakker en merken dat hun oor gedroomd heeft. - Friedrich Nietzsche]

Er is geen ontwarren meer aan. De klit in het haar is zo complex en stevig dat enkel het afsnijden van het haar nog soelaas kan bieden. Waarover heb ik het? De Morgen van afgelopen weekend. Of beter gezegd: de wereld van afgelopen weekend zoals zij toen was. Ik maak momenteel een ontzettend lastige innerlijke strijd mee. De ene helft van mijn geest zegt: "Schraap deze planeet schoon en laat de micro-organismen herbeginnen. De andere helft wil verder doen met de huidige aardbewoners, maar onder andere en nieuwe voorwaarden.

[Wanneer wij ons door het gejammer en het lijden der andere stervelingen laten vertroebelen en onze eigen hemel met wolken bedekken, wie moet dan de gevolgen van deze vertroebeling dragen? Toch juist de andere stervelingen, nog bovenop al hun eigen lasten! Wij kunnen noch behulpzaam noch verkwikkend voor hen zijn, wanneer wij de echo van hun gejammer willen zijn, ja, ook wanneer wij altijd uitsluitend daarop ons oor richten, - of het moest zijn, dat wij de kunst der Olympiërs zouden aanleren en ons voortaan aan het ongeluk der mensen zouden stichten in plaats van er ongelukkig door te worden. Dat is echter iets te olympisch voor ons: hoewel wij, met het genieten van de tragedie, reeds een stap gezet hebben op de weg naar dit ideale goden-kannibalendom. - Friedrich Nietzsche]

Wat heeft deze keer de onrust in mijn hart opgewekt? De Morgen, zoals ik al schreef. Maar vooral de verslaggeving over de verbijsterende gebeurtenissen in de wereld. Ik las over de huidige massamoorden in Soedan. Ik citeer: "Soedanese regeringstroepen hebben in samenwerking met Arabische milities 136 mannen aangehouden. Enkele uren later werden ze geëxecuteerd. Dat stelde de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch vast. Ondertussen blijven de Verenigde Naties dralen om actie te ondernemen." Ik noem het een etnische zuivering, een genocide of zeg maar gerust dat de geschiedenis zich herhaalt. En niet zomaar. Maar volgens Karl Marx (1818-1883) die zei: "De geschiedenis herhaalt zich, maar de tweede keer als farce." Na meer dan honderd jaar moet dit brandend actueel citaat worden bijgesteld. Dat zal ik even doen: "De geschiedenis herhaalt zich, de tweede keer als farce, de derde keer als een bagatel en een vierde keer als een dagelijkse gebeurtenis." Een voorbeeld dringt zich op met gegevens die bij ieder levend mens nog vers in het geheugen liggen.

[Momenteel is het de aard der Europeanen alle grote belangen met ironie te behandelen omdat men door de drukte in dienst daarvan geen tijd heeft om ze serieus te nemen. Friedrich Nietzsche]

Ik stel de Tweede Wereldoorlog gelijk aan de geschiedenis van menselijke beestigheden. De geschiedenis herhaalt zich een eerste keer met de smerige strapatsen in voormalig Joegoslavië waar eeuwenlange buren elkaar plots het hoofd insloegen, een farce! De geschiedenis herhaalde zich een derde keer in Rwanda waar bijna één miljoen mensen binnen de honderd dagen met knuppels en machetes vermoord werden, een bagatel! En de geschiedenis herhaalt zich vandaag een vierde keer in Soedan waar 136 burgers begin maart met een nekschot werden afgemaakt, een dagelijkse gebeurtenis. Dat laatste moet ik wel besluiten uit de laatste paragraaf van het bericht uit het nabije Afrika. Ik citeer De Morgen nog een keer, maar let wel: het worden lange en moeilijke zinnen: "Ondanks de vele getuigenissen dat in Darfur misdaden tegen de mensheid werden gepleegd, talmen de Verenigde Naties. De VN-commissie voor mensenrechten die afgelopen weekend zijn zes weken (ZES WEKEN, chique eten en drinken met royale verloningen, L.L.) durende sessie beëindigde in Genève (GENEVE, het Westerse summum van geld en macht, L.L.) slaagde er (opnieuw) niet in om de Soedanese regering tot de orde te roepen." Tjonge tjonge, en wij maar lullen dat conservatief Vlaanderen straks partij kiest voor het Vlaams Blok.

[Een druppel bloed te veel of te weinig in de hersenen kan ons leven onzegbaar ellendig en hard maken, zodat wij meer van deze druppel te lijden hebben dan Prometheus van zijn gier. Maar tot het verschrikkelijkste komt het eerst, wanneer men niet eens weet dat die druppel de oorzaak is. Maar 'de duivel'! Of 'de zonde'! - Friedrich Nietzsche]

En Aimé Anthuenis die maar niet wil kruipen voor Emile Mpenza. El Sympatico Jean-Marie Pfaff die zijn handschoenen van het WK in Mexico graag schenkt aan Child Focus. Polen, het land van de diepvriesgroenten dat bij de EU komt. Het rapport van vzw Netwerk Vlaanderen, die ontdekte dat grote Belgische banken (KBC, ING, Fortis, Dexia en AXA) miljoenen investeren in de wapenindustrie. De Morgen, die voor twaalf Body-punten en een habbekrats euro's een 'Body Boek' voor moederdag weggeeft. En wie zondag een brood gaat kopen, krijgt er een gratis krant bovenop: De Zondag, boordevol zaterdagnieuws.

[Hoe de rede in de wereld gekomen is? Billijkerwijze op een onredelijke wijze, door een toeval! Men zal dit moeten raden als een raadsel. - Friedrich Nietzsche]

Lieve deugd, ik word er zo week van als een komkommer die drie weken in de koelkast heeft gelegen. Zouden we ons niet beter dringend en netjes verdelen in grote groepen mensen en allemaal inschepen naar de verschillende brandhaarden in de wereld. Daar kunnen we dan - nuttig en terecht - als een Ernesto Serna 'Ché' Guevara (1928-1967) strijden voor de mensenrechten zoals ze verklaard zijn door ons, hypocriete Westerlingen. Maar ik vrees dat Friedrich Nietzsche (1844-1900) niet hallucineerde toen hij schreef: "Velen sterven te laat en sommigen sterven te vroeg. De leer klinkt nog vreemd: 'sterf op het juiste moment!' Sterf op het juiste moment: zo leert Zarathoestra. Maar wie nooit op het juiste moment leeft, hoe zou die ooit op het juiste moment kunnen sterven? Was hij dan maar nooit geboren! - Dat raad ik de overbodigen. Maar ook de overbodigen doen nog gewichtig over hun sterven en ook de holste noot wil nog gekraakt worden."

Geraadpleegde werken:
. 'De Morgen, Onafhankelijk Dagblad', zaterdag 24 april 2004, 26ste jaargang nr. 97
. 'De nieuwe mens' van Francis Fukuyama, Olympus, 2002-2004
. 'Morgenrood. Synopsis' van Friedrich Nietzsche, De Arbeiderspers, 1977


154. A.M.Sweet (dinsdag 20 april)

Keizer Chen-Nung: "Thee wekt het humeur en de wijze gedachte op. Het verfrist het lichaam en verzacht de geest. Als u van slag bent, zal de thee u kracht geven."

Tip: het lezen van deze column neemt ongeveer achttien minuten in beslag.

Het bericht is WAAR gebeurd.

Ginette, een Brusselse vriendin heeft het me ingefluisterd: "A.M.Sweet (1), moet je doen". A.M.Sweet of een twee verdiepingen tellend theezaakje in hartje Brussel waar je naast uitgelezen thee (2) ook delicatesseproducten (3) kan bestellen om ter plaatse achter de kiezen te slaan of buitenshuis (gulzig) te verorberen. Bovendien herbergt A.M.Sweet een publiek geheim dat mij na een slok van de geurige 'Kwai Flower' (4) toevertrouwd werd door de bijzonder charmante eigenares en uitbaatster Anne-Marie Schram. Omdat ze zielsveel houdt van poëzie heeft ze de eerste etage ingericht als een poëziesalonnetje mét een groene fauteuil en een houten rekje met gedichtenbundels. Tegen één witte muur heeft ze het Franstalig gedicht 'Mot à mot' van Carle Norac laten schilderen. De wortels van deze poëtische graffiti liggen in het literaire 'Rendez Vous 2003' in Brussel.

Anne-Marie Schram is geboren in Brussel, maar woonde tijdens haar eerste leven bij haar ouders in Vilvoorde die een zaak in 'gevogelte en kippen' uitbaatten. Ondernemen zit Anne-Marie in de rode bloedlichaampjes. Als peuter speelde ze al 'winkeltje' met potjes en pannetjes en dat kon ook moeilijk anders! Haar grootouders - opa kwam uit Nederland - dronken elke dag hun theetje. Dit dagelijkse ritueel met kopjes en kannetjes, dampend water en prikkelende geuren uit het Verre Oosten heeft een diepe indruk gemaakt op Anne-Marie. De theeherinnering is in haar geheugen gegrift als een verfrissende gezelligheid. Dat mondde uit in haar tweede leven: een theezaak in de Europese hoofdstad. De zaak bestaat nu drie jaar. Pikant detail: in haar huidige A.M.Sweet gebruikt Anne-Marie de theelepeltjes die ze van haar grootouders heeft geërfd. Op de meeste lepeltjes staan persoonsnamen en Anne-Marie durft de naam van een klant al eens vragen om hem even later te verrassen met een thee én zijn gepersonaliseerd lepeltje. Daar kijken de meeste klanten wel van op. Ik luister woensdag 25 februari slok na slok tot mijn eerste kopje thee is opgesnoept. Bij een tweede kopje ben ik aan de beurt.

Ik vraag waarom er zoveel Franstalige en zo weinig Nederlandstalige werken in het poëziesalonnetje pronken. Van heel wat Franstalige onbekenden over Charles Baudelaire, Jean Breton en een aantal werken over 'Anthologie de la poésie française' tot de enkele Nederlandstalige werken 'De levensreis van een man' en 'Boer Gilles van Ham'. Anne-Marie lacht bedeesd en geeft dan ruiterlijk toe dat haar kennis van Nederlandstalige dichters zeer beperkt is. Maar ze is van goede wil. In haar poëziesalonnetje blijft nog één witte muur over om een Nederlandstalig gedicht tegen te schilderen. Alleen wil ze niet dat het een bekende dichter is, maar een degelijke onbekende. Ik heb onmiddellijk een voorstel voor haar klaar. Ik zal haar vijf Vlaamse (eerder) onbekende maar degelijke gedichten bezorgen en zij kiest er dan maar eentje uit. De winnaar (!) van dit plotse concours zal vroeg of laat tegen haar witte poëziemuur prijken. Ziezo. Anne-Marie en ik hebben een project! Zij engageert zich voor de verf, ik voor de poëzie.

Thuisgekomen in city Berbroek selecteer ik binnen de vier uren vijf leuke gedichten van respectievelijk Annie Reniers, Anna Dolores, Luuk Rademakers, Edith Oeyen en oh ijdelheid oh ikzelf, Leopold Laarmans. De gedichten (5) komen respectievelijk uit de bundels 'Ever, egel, (echo)'; 'Uitgelezen'; 'Schreeflopen'; 'Van beringen tot brussel' en 'Forum+'. Ik bezorg haar de gedichtenbrief op zaterdag 6 maart en pieker over het onwaarschijnlijke gedichtenavontuur waarin ik plots getuimeld ben. Maar het meest peins ik over mijn pretentie om ongevraagd vrienden-dichters in een woordenstrijd te gooien. Deze column is dan ook een primeur: de bekentenis!

Maandagmorgen 8 maart rinkelt mijn gsm. Het is Annie-Marie Schram. Ze heeft haar keuze al gemaakt. Ze heeft gekozen wie straks tegen de muur van haar knappe 'A.M.Sweet' zal schitteren. Ze vertelt over de vijf prachtige gedichten en de moeilijke beslissing die ze heeft moeten nemen. Ik bijt op mijn lip van ongeduld. En dan komt het verlossende antwoord. De winnaar is... Anna Dolores (6) met het gedicht 'Onbereikbaar dichtbij' uit de gedichtenbundel 'Uitgelezen'.

Ik ben ontzettend blij met deze keuze want het is een (kleine) maar belangrijke postume hulde aan de dichteres die op 24 juli 1997 is overleden. Slechts 22 jaar jong. Naar aanleiding van 'Uitgelezen' (7), een keuze uit het dichtwerk van Anna Dolores, schreef Evert Van Wambeke in treffende woorden op de flap van haar gedichtenbundel: "In haar gedichten, opgebouwd rond de centrale thema's van de liefde, de natuur en de dood, vouwt ze haar gedachten als papieren vlinders naar ons toe tot ze er op 24 juli 1997 definitief een punt achter zette en ons met haar papieren vlinders alleen en verweesd achterliet..."

Het is nu dinsdag 20 april en Anne-Marie vertelt me zopas aan de telefoon dat de schilder besteld is, maar dat het nog even wachten is op de poëtische Dolores-graffiti in haar salonnetje. Ik, Leopold, houd jullie op de hoogte.

Voetnoten
(1) A.M.Sweet, Kartuizerstraat 4, B-1000 Brussel - tel/fax.: 02 513 513 1 Open van dinsdag t.e.m. zaterdag van 09.00 tot 18.30 uur (ontbijten is er ook mogelijk).

(2) Oneindige keuze uit thees 'Mariage Frères' - Groene Japanse thees zoals Sencha, Genmaicha en Earl Grey Sencha - Groene Chinese thees zoals Kwai Flower - Groene geparfumeerde thees zoals Thé des légendes, Pharaon, Sakura, Montagne de jade, Thé sur le Nil, La Route du Temps, Jasmin Mandarin, Etoile de France, Bouddha bleu, Casablanca en Thé Mirabeau - Zwarte thees zoals Grand Yunnan TGFOP, Lapsang Souchong (Chine), English Breakfast Tea, Assam Betjan (GFBOP), Darjeeling Princeton (Inde), Darjeeling Putta Bong (FTGFOPI), Thé des Poètes Solitaires en Ceylan Orange Pekoe - Zwarte geparfumeerde thees zoals Marco Polo, Earl Grey Impérial, Grand Bois Cheri (Mauritius), Chocolat, Podréa, Ruschka, Esprit de Noël, Thé à la rose, Eros, Chandernagor en Darjeeling 'Rose d'Himalaya 'SFTGFOP1'* - Rode thees zoals Bourbon en Nile Rouge - Diverse thees zoals Pai Mutan, Oolong Formosa en Oranjebloesem Oolong.
[* SFTGFOP1: special finest tippy flowery orange pekoe]

(3) De delicatesseproducten Mariage Frères, Café Cordesa, Dandoy, Pralines Nihoul, Laurent Gerbaud, Les bonbons Barnier, Les véritables fleurs cristallisées de Toulouse en Dragées Medicis.

(4) Kwai Flower is een mengeling van Chinese thee met stuifmeelpollen van de laurierbloemen. Zeer aangename smaak. Ideaal als 'afternoon tea' of voor 's avonds. Kwai Flower is een groene Chinese thee met een heel lange geschiedenis. Gedurende meerdere eeuwen bestond er alleen groene thee, andere vormen van bereiding komen pas later voor. Deze thee wordt bij voorkeur geoogst in in mist gedompelde bergachtige regio's. De verschillende soorten onderscheiden zich volgens onder meer de kleur van de blaadjes, hun algemeen voorkomen en hun aroma. Blinkende theeblaadjes geven een heldere infusie met de delicaatste smaak.

(5) De deelnemende gedichten
Annie Reniers, uit de bundel 'Ever, egel, (echo)' - 2002
zijn
in verbergende schaduw
voor ontmoeting met licht

en stilte is de bode
bemiddelaar van tijd

overbrenger
van eigen vuur

lezende
blik
reizend
oor

vermenigvuldigen
diepte
waaruit

Anna Dolores, uit de bundel 'Uitgelezen' - 1999
Onbereikbaar dichtbij

Voor de verliefde

Ik zou wel dichter bij je willen komen
maar ik weet niet of:
mijn mond
de zoenen van jouw lippen,
mijn huid
het strelen van jouw handen,
mijn hart
het bonzen van jouw verlangen,
kan ontvangen.

Luuk Rademakers, uit de bundel 'Schreeflopen' - 1987
de brug tussen stilte
en vuur is begaanbaar

- toegankelijk - de kleuren
wenken en vooral wit kijkt
het water in de ogen

de handen betreden
de trappen en wuiven

in de mond
van de roep
klinkt de echo

Edith Oeyen, uit de bundel 'van beringen tot brussel' - 2002
Jij bent de jager in mijn bloed
die ontwaakt in open velden
daar wacht ik bij de poort
die onze dromen opent.

Wij talmen als beminden,
hunkeren naar zwevend zwerven,
worden hergeboren in een legende
zoeken oude foto's op zolder.

Bij het verlaten van de jacht
ritselt in het hoge gras een pauw
hij schenkt ons zijn kleurrijke veren.

Leopold Laarmans, uit 'Forum+' - 2002
"Jij krijgt een kus zondermeer
op je blozende wangen

Twee, dus!

Mijn adem ruikt momenteel
naar een guirlande d'amour.
Speciaal gekweekt in de
zolderkamer van mijn hart.

Voor u, mijn lieverd."

(6) Anna Dolores (15 september 1974 - 24 juli 1997) - "Na de gezondheidsproblemen in haar prille jeugd overwonnen te hebben en een turbulente puberteit begon Anna Dolores gedichten te schrijven. Aanvankelijk uit pure liefhebberij, maar gaandeweg de grenzen van haar moedertaal aftastend, ontstond een eerste bundeling genaamd '18° Bruiloftslied der vier seizoenen' opgedragen aan allle dromers geboren in 1974. En meteen is de toon gezet. Geruggensteund door haar studies Germaanse talen aan de Universiteit van Antwerpen, is ze in staat in het huis van de poëzie dat te bereiken wat de reële wereld haar niet toeliet: volwassen worden." (Evert Van Wambeke)

(7) 'Uitgelezen', van Anna Dolores, Uitgeverij Zuid&Noord - 1999 - 182 blz.


153. Rêver un possible rêve (dinsdag 13 april)

Ik heb hem eindelijk gevonden. Dat was niet evident: Frans en ik... En ook al vertelde mijn lievelingsauteur Johan Anthierens (1937-2000) honderduit over hem en schreef hij zelfs het boek (1) der boeken over Jacques Brel (1929-1978): ik heb Brel lang voor me uitgeschoven alsof ik angst had voor zijn passie en zijn pijn. Maar nu omhels ik hem. Met een bewuste kracht omarm ik lied na lied, voel ik de vibraties van elke song en word ik ruimte-stil als de 'passie' kerft in mijn huid en de pijn de rimpels volgt in mijn gezicht. Er gaat geen week voorbij of ik speel meerdere keren na elkaar de dubbele cd 'Brel, infiniment'. Brel inspireert. Hij doet me nadenken volgens een bepaalde methode die kosmisch geleid wordt door zijn muziek. Heel mysterieus beïnvloedt hij mijn gedrag en hoe intenser ik zijn 'hits' beluister en probeer te begrijpen, verandert mijn gedrag. Alsof niet alleen de maan trekt aan mijn hoofd en ledematen, maar ook nog een andere kracht: eentje die de getijden regelt in het hart.

Neem nu mijn zaterdagavond net voor Pasen 2004. Samen met Brel had ik me teruggetrokken op mijn werkkamer om mijn archief in alle rust in orde te brengen (la quête). Een onmogelijke opdracht op het eerste gezicht want het archiefmateriaal had zich de laatste maanden opgestapeld tot een berg mappen van een meter (la cathédrale) hoog. Ik wist alleen dat ik bovenaan moest beginnen en ik besefte eveneens dat ik dringend moest selecteren in mijn sprokkelwaanzin. Het adagium 'in elke journalist huist een archivaris' deed hier niets ter zake. Het was geen kwestie van 'l'amour est mort', maar redelijkheid drong zich op. Als schrijven, schrappen is, dan moet archiveren, weggooien zijn. Alhoewel: wie wil vergeten dat op 10 mei 1940 (mai 40) de Duitse invasie in Nederland en België een feit was? Dit velletje papier moet als geduldig papier in de archiefmap 'oorlog en vrede'.

Het volgende mapje op de stapel: Rutger Kopland. Wie durft deze Nederlandse dichter die in 1966 debuteerde met de bundel 'Onder het vee' zomaar verticaal klasseren? 'Geluk is gevaarlijk' zegt Kopland, die met eenzelfde sierlijkheid (avec élégance) gedichten fantaseert als Mozart ooit pianoconcerten schreef. Mijn archief is niet veeleisend (sans exigences). De volgende. Kan kan ik zomaar het mapje weggooien van de futuroloog Rolf Jensen die stelt dat "... we aan het begin van de droommaatschappij staan. Een tijdperk waarin bedrijven volop zullen inspelen op onze behoefte aan emotionele verhalen. Op de nieuwe markt zullen de beste verhalenvertellers het meeste succes kennen. Thuis werken of een verkorting van de arbeidstijd past niet in de toekomstvisie..." De theorie van Jensen kan nog eens van pas komen als ik plots zonder werk val. Een goed verhaal verzinnen, is dan de boodschap en hopla, we zijn weer bezig!

En hier. Weer een knipsel uit De Volkskrant. Deze keer van de Franse schrijfster Viviane Forrester, die maar liefst één miljoen exemplaren verkocht van 'L'Horreur économique'. De tirade van Forrester tegen de speculatie-economie kreeg met 'Une étrange dictature' minstens een zo fel vervolg. Maar eigenlijk hekelt de schrijfster onder de Franse schrijfster (les marquises) de ultraliberalen. Ze vat dat ongeveer als volgt samen: "De wereld gaat gebukt onder de ultraliberale dictatuur die onder het leenwoord 'mondialisering' winst prioriteit geeft boven het hele mensdom." Jazeker, de dictatuur 'winst' is een schande! Kan ik het bundeltje - interview en info+ van het internet - van deze markiezin zomaar liquideren? Ik vlucht en vlieg nog liever naar Parijs (orly). Maar laat 'ik' vooral wakker blijven (la ville s'endormait)! Waar sorteer ik bijvoorbeeld Humo's Pop Poll - de luxe - uitslagen 2004? Beste actrice internationaal: Nicole Kidman; Zangeres nationaal: Geike Arnaert; Beste radioprogramma: Jongens&Wetenschap; Belgische politicus van het jaar: Steve Stevaert; Lul van het jaar: George W. Bush enzoverder enzovoort. Toch interessant om te weten?

Ach, zaterdagavond. Plots vermengde de Brelmuziek zich met het lawaai van mijn uitbundige kinderen. Uiteraard moeten die om 23.55 uur in bed liggen, ook al is het paasvakantie. Mijn vrouw Jo (jojo) deed haar best, maar hier was vaderlijk gezag dringend nodig (j'arrive). De berg te archiveren documenten moest plots wijken voor de verrijzenis van het gezin. Domweg gelukkig in mijn werkkamer besefte ik dat ik tenslotte ook maar één mens ben. Ook al zou ik zo graag zeven levens leiden en de fantastische bezigheden van journalist-archivaris, vader-minnaar, schrijver-dichter... allemaal samen verrichten. Dit gedacht was nog niet volwassen of ik hoorde Brel al met zijn elastische stem zingen: "rêver un possible rêve," en met een grijnzende mond ging hij verder, door merg en been. Ik geloof Brel. Net zoals ik op hem vertrouw dat wanneer de kinderen slapen er ten huize Laarmans nog enkel 'quand on n'a que l'amour' geldt. [Pasen in Berbroek, 'le plat pays' (2).]

Noten
(1) Jacques Brel, De passie en de pijn - Johan Anthierens, Uitgeverij L.J. Veen, 1998
(2) De eerste dertien nummers (van de veertig) op de dubbele cd 'Brel infiniment' zijn achtereenvolgens: la quête - la cathédrale - l'amour est mort - mai 40 - avec élégance - sans exigences - les marquises - orly - la ville s'endormait - jojo - j'arrive - quand on n'a que l'amour - le plat pays.


152. Rwanda en het Vlaams Blok (dinsdag 6 april)

Het zal vandaag (officieel) tien jaar geleden zijn dat de (on)voorspelbare Rwandese genocide heeft plaatsgehad. Ruim één miljoen doden onder Tutsi's en gematigde Hutu's vielen er te betreuren. In honderd dagen tijd werden ze allemaal koelbloedig vermoord met knuppels en vooral de machete. En het is nog niet gedaan. Dagelijks sterven nog duizenden Rwandesen door langdurige ontberingen als gevolg van deze onwaarschijnlijke slachting in het land van de Duizend Meren. De complexiteit van de oorzaak van deze zoveelste menselijke waanzin is onmetelijk groot en valt moeilijk te analyseren. Er zijn zoveel aanvaardbare verklaringen als er specialisten ter zake zijn. Ze hebben slechts allemaal gelijk als ze uiteindelijk verzuchten: "Hoe is zoiets mogelijk geweest?"

De Brusselse filosoof Ginette Bauwens stelt dat: "...deze genocide de meest moordzuchtige geweest is in de geschiedenis ondanks onze grondige kennis van de geschiedenis!" Bauwens doet nog twee pertinente vaststellingen: "... dat de meeste moordenaars 'gewone' burgers waren. En dat er gemoord is met de meest eenvoudige werktuigen: houten knuppels en het werktuig van de Rwandese landbouwer bij uitstek, de machete." Ook Chris De Stoop bevestigt deze vaststelling in zijn onthullende Knack-bijdragen over de genocide in Rwanda: "... een miljoen Tutsi's en gematigde Hutu's werden doodgeschoten, doodgeknuppeld, doodgehakt. In honderd dagen tijd. Een zeer persoonlijke, bijna intieme slachting: mensen werden niet gedood door verre vijanden of anonieme wapens, maar door de warme hand van een buur, een kennis, een collega - en dat op de meest ambachtelijke wijze (...)". Vergelijkingen met de nazi's dringen zich op. En verser in het geheugen - jaren negentig - de situatie in ex-Joegoslavië, waar ontelbare gewone burgers plots metamorfoseerden in bloeddorstige moordenaars. De genocide in Rwanda is op dat vlak een herhaling van de geschiedenis waaruit wij zoveel dienen te leren. Een aantal Hutu's bekende achteraf: "We wisten niet hoe we moesten doden, maar wel dat we het moesten doen!" Uiteraard zaten achter deze volkenmoorden telkens machtige propagandamachines die de 'gewone' mensen traag maar zeker conditioneerden tot... moordenaars.

Gebeten om te weten, schrijft De Morgen: "Tien jaar na de feiten lijkt het erop dat de Rwandese genocide een onvoorspelbaar drama was, dat niet vermeden kon worden. Niets is minder waar. De eerste waarschuwingen dat er een etnische slachting op komst was, dateren van 1990 en de volkenmoord had kunnen worden gestopt als de Belgische regering de terugtrekking van alle blauwhelmen niet had geëist..." Dat is krasse taal, maar ik vrees dat ook hier de beste stuurlui weer aan wal staan. Na de feiten is conclusies trekken een stuk gemakkelijker. Voor elk dwaas ongeval geldt overigens de eeuwige conclusie: 'Als ik dit of als ik dat had gedaan, dan was dit of dat niet gebeurd!" Ik zie nog altijd een joodse getuige op BBC uitleggen dat ze begin jaren dertig totaal geen idee had van wat de Duitse leuze 'Unsere letzte Hoffnung: Hitler' tot gevolg zou kunnen hebben. Ook niet toen in 1933 Adolf Hitler tot kanselier van Duitsland werd aangesteld door president Hindenburg. Zelfs niet toen Hitler op 1 september 1939 Polen binnenviel. Nooit had de joodse overlevende van de Tweede Wereldoorlog de holocaust kunnen voorspellen. In dezelfde geest zijn wellicht honderdduizenden burgers in Joegoslavië en Rwanda dood-braaf naar de zogenaamde vluchtelingenkampen gestapt!

"Waarom oorlog?," vraagt filosoof Ginette Bauwens zich af, en ze voegt er bijna onmiddellijk aan toe: "Het zijn altijd de anderen (die beginnen)"... Wie deze vraag met zijn 'appendix' kan beantwoorden, verdient de Nobelprijs voor de Vrede, maar wie erin slaagt om het sluipend gif op te sporen dat elke (burger)oorlog vooraf gaat, is de Vrede zelf. Net zoals met de opkomst van de nazi's, het conflict in ex-Joegoslavië of het opruien van Hutu's tegen Tutsi's, is er altijd iets aan vooraf gegaan. Zijn er door mensen of groepen structuren en concepten bedacht die de weg naar oorlog of volkenmoord voorbereidden. In Rwanda was het neerhalen van het vliegtuig waarin president Habyarimana zat misschien het startsein van de genocide. Maar vooraleer een raket het vliegtuig raakte, waren er al volop etnische slachtingen van de Tutsi-bevolking geweest. Dat is alleszins de mening - na onderzoek - van lokale mensenrechtenorganisaties. Zo waren er de 'etnische moorden' van eind 1990 in het noordwesten van Rwanda (1.000 mensen) en in 1992 in Bugesera (300 mensen). Mogelijk was het een try-out en de 'partijen' die deze misdaad planden, hadden duidelijk een project voor ogen. Hopelijk zal het internationale straftribunaal voor Rwanda in de Tanzaniaanse stad Arusha - onder voorzitterschap van Erik Mose - er tegen 2007 of 2008 in slagen het onderzoek naar de genocide in Rwanda met een redelijk resultaat af te sluiten.

De vraag die ik al eens hoor en die me ook sindsdien bezighoudt, is de volgende: "Wat is er nodig om in België een soortgelijke burgeroorlog zoals in Joegoslavië en Rwanda uit te lokken? Bijvoorbeeld tussen Vlamingen en Walen?" Het is volgens mij een terechte vraag want wij zijn 'ook' maar mensen, net zoals de Joegoslaven en de Rwandesen. Mijn antwoord is eerder speculatief, maar toch. Wanneer ik eerst even een oude koe uit de gracht haal en de strapatsen in de Voerstreek met de zaak Happart bekijk, dan zie ik een eerste try-out die er geweest is tussen Walen en Vlamingen. Er is toen zelfs geschoten..., maar het gezonde verstand heeft toen gezegevierd. Met de Bende van Nijvel zou men niet alleen dood en verderf hebben willen zaaien in België, maar zou 'men' een staatsgreep hebben willen voorbereiden. Geruchten? Dan verspreidt begin eenentwintigste eeuw het Vlaams Blok geen geruchten of kletspraat. Deze etnisch nationalistische partij met een destructieve filosofie propageert dagelijks zijn 'afbraakpolitiek'. Het Blok heeft een duidelijk project voor ogen dat onder meer mensen wil uitsluiten en dat gekant is tegen elke solidariteit van Walen en Vlamingen. Het Vlaams Blok schopt en stampt tegen alles en iedereen: tegen de schenen van onze welvaartstaat (bezet land), tegen alle traditionele partijen (kartelisme), tegen de vreemdelingen (collaboratie) enzoverder enzovoort. Het Vlaams Blok verzamelt helemaal niet de gefrustreerde Vlamingen, maar ruit ze systematisch en insidieus op tegen de humane geest en de ziel van onze democratie. Wie één Vlaams Blok Magazine doorneemt, voelt een angst opkomen die momenteel nog moet heersen op de heuvels van Rwanda. Het is beangstigend te moeten vaststellen dat alle traditionele partijen naar het Vlaams Blok (blijven) kijken als een koe naar een trein. Of misschien mag ik hier de extreme vergelijking maken 'zoals de joden keken naar de opkomst van de nazi's!' Wie weet? Op 13 juni zijn er opnieuw verkiezingen (Zwarte Zondag bis?) en ik hoop dat iedereen beseft dat er - zoals bij alles - altijd een begin is. Dat was zo bij de kampen van Auschwitz en dat was zo bij de genocide in Rwanda!


151. Misoneïsme (dinsdag 30 maart)

Het is toch belachelijk te moeten vaststellen dat Jean-Luc Dehaene (°07/08/1940) volgens de jongste peilingen de populairste politicus in Vlaanderen is. Volgens de peilingen van La Libre Belgique en VTM haalt de oude CD&V'er maar liefst 33 procent en wipt hij over de progressieve Steve Stevaert (32 procent) en de premier Guy Verhofstadt (30 procent). Wie kan zich gelukkig achten met deze gang van zaken? Hadden de socialisten dan ook maar Willy Claes (°24/11/1938) moeten opnemen in hun verkiezingslijsten? Of de VLD hun eminente politicus Willy De Clercq (08/07/1927)? Dan hadden ook deze politieke vaders van hun respectievelijke partijen vooraan de politieke poll gestaan. Neen, nu heb je alleen maar de kleffe vaststelling dat een uitgesproken conservatief individu plots op de hoogste politieke sport in Vlaanderen staat. Dehaene was zelfs bijna vergeten als Vlaamse politieke figuur toen CD&V-voorzitter Yves Leterme hem weer uit het haringnet viste in de oceaan van politieke wrakken. Wellicht heeft Leterme deze strategie niet zomaar toegepast en zeker niet zonder kennis (lees: denktanken) van de gedragingen van de massamens!

De Dehaene-strategie van Leterme is gebaseerd op het eeuwenoude misoneïsme, een angst voor het nieuwe en het onbekende. De ingrediënten 'angst', 'nieuw' en 'onbekende' zorgen er altijd voor dat mensen kiezen voor zekerheid boven avontuur. Ze keren liever terug naar het aloude bekende. Ze worden opnieuw mak als lammetjes en hun gedachten worden conservatief want ze willen absoluut niet verliezen wat ze hebben vergaard tijdens hun schamele leven. Ze staren zich zodoende blind op een uitgesproken conservatieve partij. In zo'n gevallen komt ook altijd dat 'onbewuste' van de mens weer bovendrijven. De wereldvermaarde psycho-analyticus Carl Gustav Jung (1875-1961) heeft het in zijn werken uitvoerig over aangeboren conservatisme bij de mens. Wel, het is dat 'aangeboren conservatisme' dat de kiezer vandaag doet overlopen naar de CD&V (en gedeeltelijk naar het Vlaams Blok dat zéér conservatief is). Om aan dat bewuste conservatisme een gezicht te geven, heeft CD&V zijn ex-premier Jean-Luc Dehaene van de stal gehaald. Hij is vandaag de mascotte van een uitgesproken conservatief CD&V en met succes, zo blijkt!

De factor 'angst' creëerden de paarse partijen (VLD en sp.a) zelf door hun partijvisie. Voor de parameters 'nieuwe' en 'onbekende' zorgden beide partijen ook door het beleid op een bepaalde manier uit te voeren, of juist niet. Yves Leterme heeft weliswaar zeer pienter gebruik kunnen maken van de talrijke strapatsen bij de VLD zodat de Vlamingen niet langer konden geloven in de competentie van de liberale partij. De ongelooflijke blunders van VLD'er Rik Daems en de affaire Hugo Coveliers heeft vele VLD-believers doen walgen van politiek, maar de apotheose moest toen nog komen met het koningsdrama tussen Verhofstadt en De Gucht. Hiermee was het verval van de VLD compleet. De 'angst' bij ieder redelijk mens om met de VLD een nieuw contract aan te gaan (Paars III of een andere coalitie), is reëel. Kiezen voor de VLD wordt in die zin dan ook kiezen voor het 'onbekende'. En dus stemmen de mensen liever voor een conservatieve partij.

Misoneïsme en de sp.a? De kiezers hadden net hun 'angst' overwonnen met het nieuwe sp.a-Spiritavontuur of het 'onbekende'. Er ontstond een zekere 'angst' over de afloop van deze 'nieuwe' kartellijst! Uiteindelijk zagen veel kiezers het nut in van deze eerste progressieve samenscholing. Maar nog geen moment later zette sp.a-voorzitter Steve Stevaert de deur nog verder open voor zijn verruimingspolitiek want ook de 'groenen' (Ludo Sannen en Jacinta De Roeck) werden nu bij het 'nieuwe' en 'onbekende' sp.a-beleid betrokken. Deze voorlopig laatste stap van de progressieve frontvorming - nu nog ACW'ers - zorgt bij de gemiddelde kiezer opnieuw voor een zekere 'angst' voor het 'nieuwe' en 'onbekende'. En dus kiezen de mensen mogelijk voor... een conservatieve partij.


150. Varken (dinsdag 23 maart)

Onlangs riep ik tijdens een voordracht onder intellectuelen in Brussel: " Het zijn toch niet allemaal varkens!" Het doet er even niet toe waarom ik zo spontaan en de profundis reageerde op een betoog. En ook al voegde ik er onmiddellijk aan toe dat zelfs de Franse wijsgeer Jean-Jacques Rousseau al zijn kinderen te vondel legde in de straten van Parijs om nog beter te kunnen gaan filosoferen... ik werd meteen door de lieve voorzitster terechtgewezen en gevraagd om liefst op niveau verder te communiceren. Jazeker, er werd hartelijk gelachen om die Leopold Laarmans uit Limburg, maar ik begreep deze consternatie rond de aberratie van mijn denkvermogen niet helemaal.

Wat is er toch mis met 'varken'? Welke niet-intellectuele connotatie roept dit 'porcus' op? Voor de hoogleraar Encyclopedie van de rechtswetenschap aan de Universiteit van Leiden, Paul Cliteur, vormt het varken geen probleem. De rechtsfilosoof is zelfs een tijdlang ambassadeur geweest van 'Varkens in nood' (1). Zijn strijd voor dierenrechten is bekend en onlangs bestendigde hij deze georiënteerdheid door als lijstduwer toe te treden tot de 'Partij voor de Dieren' die bij de Europese verkiezingen van 10 juni zal deelnemen.

Ook dichter Mustafa Stitou vraagt zich af 'Wat is er onrein aan een varken?' in zijn laatste bundel 'Varkensroze ansichten'. Voor deze derde dichtbundel kreeg de 29-jarige Mustafa overigens unaniem fraaie recensies (2). In die bundel wou hij vooral toegankelijk schrijven maar ook reageren op de wereld waarin hij leeft. Volgens Stitou moeten niet alle dichters in de arena, maar hijzelf ziet voor zich wel een taak weggelegd: "Ik wil benadrukken dat de verschillen tussen de islam en het Westen niet zo groot zijn. Niet voor niets schrijf ik een gedicht met de titel 'De vreemdeling bestaat niet'."

Het varken is ook helemaal geen onbekende in de geheime wereld van gedichten. De volgende gevleugelde woorden komen uit de erg mooie gedichtenbundel'Het leven is te groot' (3) van Ingrid Lenaerts uit Limburg:
"Hij is een bolronde man op een varken
die de afstand niet spaart voor het dier.
Hij ruitert als een bezetene wijdbeens
op de rug van zijn vreemde onderdaan

hij besproeit zichzelf en het varken
rijkelijk met alcohol dat het spettert in het rond.
Hij zit daar alvast jaar in jaar uit te zuipen
tot meerdere eer en glorie van zijn stadsgenoten"

En wie ziet al eens geen porcula, varkentje, in zijn dromen voorbijsnellen? Daarmee zitten we midden in het wereldnoodzakelijke werk van Carl Gustav Jung (1875-1961). Jung brengt zijn lezers en toegewijden in kennis met het onbewuste, de archetypen en de symbolen, die de taal ervan vormen en de dromen, waardoor het zich kenbaar maakt. Jung en zijn Jungianen houden van de beredeneerde methode. Ze willen zich niet beperken tot het uitsluitend in de wereld van het bewustzijn te leven en de verbinding met het onbewuste te verwerpen. Voor Jung zijn de mededelingen van het onbewuste voor de dromer van het allergrootste belang en dat is heel natuurlijk, omdat volgens Jung het onbewuste op zijn minst de helft van zijn gehele wezen omvat (4). En wat kan zo'n 'varken' dan wel betekenen als het in een of andere droomfilm voorkomt? Volgens Egyptische bronnen betekent het geluk, eten en dus succes! De occulte wetenschappen spreken over 'profiteren door oneerbare handelingen' en de psychoanalyse verklaart het varken in droombeelden graag als 'op zichzelf' ("Ik ben een groot varken") of 'op anderen toepassen'(5).

Van Jung naar I Tjing of Yi Jing (6) is maar een kleine stap. In deze Chineze denkwijze wordt de leer van de verandering volgens fonetische transcripties blootgelegd. Ook de Chinese horoscoop (7) is een noodzakelijk onderdeeltje in deze oeroude benadering van het leven. De jaren van het 'varken' zijn er gekend. Wie is een varken in de Chinese astrologie? Bijvoorbeeld de mensen geboren van 8 februari 1959 tot 27 januari 1960, van 27 januari 1971 tot 18 februari 1972; van 13 februari 1983 tot 1 februari 1984 en van 31 januari 1995 tot 18 februari 1996. Wat zegt de astrologie over varkens? Het zijn hoffelijke en voorkomende vrienden. Varkens doen alles om het degenen van wie ze houden naar de zin te maken. Het is wel jammer dat ze zo onschuldig en lichtgelovig zijn. Op het naïeve af, soms. En daarom zijn ze ook zo gemakkelijk te bedriegen. Ze zijn heel gevoelig en daarom is het leven van een varken zo vol droefenis Om daaroverheen te komen is hij geneigd zich over te geven aan alle mogelijke genietingen. Per slot is het varken een sensualist, die het er ook goed van weet te nemen. De gelukkigste relatie zal een varken aangaan met een konijn en eventueel met een draak. Geiten en slangen moet hij uit de weg gaan. Tot slot zijn varkens zeer intellectueel en scherpzinnig in hun lectuurkeuze.

En ik zou niet 'varken' mogen roepen?

Literatuur
(1) 'Vrij Nederland' van 21 februari 2004, rubriek 'Bij ons in Holland', blz. 5
(2) 'Vrij Nederland' van 6 maart 2004, rubriek 'Het interview', blz. 26-28
(3) 'Het leven is te groot', Uitgeverij Zuid&Noord, 2002
(4) 'Jung c.s. De mens en zijn symbolen', Lemniscaat Rotterdam, 1982
(5) 'Ken uw dromen', door Hanns Kurth, uitgeverij Helios, 1982
(6) 'Praktische gids Yi Jing' door Kim-Anh Lim, Binkey Kok Publications, 1998
(7) 'Chinese astrologie' door Hans Wilhelm, A.W. Bruna & Zoon, 1981